Διαβάζοντας εκθέσεις και διαταγές του αστικού στρατού από την εποχή της ένοπλης αντιπαράθεσης με τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας, στον αναγνώστη εμφανίζονται συχνά - πυκνά κείμενα με τα οποία οι επιτελείς του αστικού στρατού σέρνουν «τα μύρια όσα» στους αξιωματικούς τους, που δεν κατάφερναν να εμπνεύσουν τους στρατιώτες τους. Παράλληλα, τους έφερναν σε αντιπαράθεση με τους μαχητές του ΔΣΕ, για τους οποίους - οι ίδιοι επιτελείς - ομολογούσαν ότι πολεμούσαν με ένα υψηλό φρόνημα.
Πέρα από το γεγονός ότι ο φαντάρος του αστικού στρατού καλούταν να πολεμήσει για μια άδικη υπόθεση, τη συνέχεια της κυριαρχίας των εκμεταλλευτών του λαού, επίσης γεγονός - που εμμέσως το αναγνωρίζει ο αντίπαλος - είναι πως στον ΔΣΕ, για να υπηρετηθούν οι υψηλοί στόχοι για το χτίσιμο μιας κοινωνίας χωρίς εκμετάλλευση, γινόταν μέσα στη βράση της ένοπλης πάλης η οικοδόμηση ενός νέου τύπου μαχητή, ενός νέου τύπου ανθρώπου.
Αυτή η διαδικασία δεν αφηνόταν απλά στα χέρια των Πολιτικών Επιτρόπων (θεσμού που επίσης δεν υπήρχε στον αστικό στρατό), αλλά ήταν κάτι που γινόταν με οργάνωση έως την πιο μικρή του λεπτομέρεια. Η διαφώτιση διαπερνούσε κάθε μικρή και μεγάλη ενέργεια, γινόταν συστατικό στοιχείο της ζωής του μαχητή, της κάθε μονάδας.
Πώς γινόταν όμως αυτό; Πολύτιμες πληροφορίες αντλούμε από διάφορες εκθέσεις των Τμημάτων Διαφώτισης που βρίσκονται στο ιστορικό Αρχείο του ΚΚΕ. Το 1949, για παράδειγμα, είχε κηρυχτεί σε όλες τις μονάδες άμιλλα στη βάση του γενικού συνθήματος για τα τρίχρονα του ΔΣΕ, «Απάτητο Βίτσι - Απαρτος Γράμμος. ΔΣΕ Στρατός του λαού. Στρατός της Νίκης».
Απόσπασμα έκθεσης στην οποία καταγράφονται οι ανταποκρίσεις που στάλθηκαν από μονάδες του ΔΣΕ στο ραδιοφωνικό σταθμό του, στη διάρκεια ενός μόνο μήνα |
Η διαφωτιστική δουλειά χωρίστηκε σε ενέργειες που έπρεπε να γίνουν για την προπαρασκευή της άμιλλας και εκείνες που θα γίνονταν κατά τη διάρκειά της.
Για την πρώτη περίοδο αποφασίστηκε ότι πρέπει (εκτός από τις ειδικές συσκέψεις που θα γίνουν για τη βελτίωση της δουλειάς στους διάφορους τομείς: ραδιόφωνο, εφημερίδες, λογοτεχνία κ.λπ.) να γίνουν:
-- Σύσκεψη των υπευθύνων τμημάτων για τη διαφωτιστική δουλειά στο μοναρχοφασιστικό στρατό, όπως και σύσκεψη των ανταποκριτών των τμημάτων.
-- Σύντροφοι της Διαφώτισης να παρακολουθήσουν αχτίφ και δημοκρατικές συνελεύσεις που θα γίνουν με θέμα την άμιλλα.
-- Να σταλεί σημείωμα στους Πολιτικούς Επιτρόπους μονάδων για τον τρόπο που θα πιάσουν από διαφωτιστικής πλευράς το ζήτημα της άμιλλας.
Ως προς το περιεχόμενο, η Διαφώτιση στην ιδεολογική προπαρασκευή της άμιλλας, αποβλέποντας στο να κατανοηθεί το νόημα και η σημασία της, καλούταν να δώσει στοιχεία: για την προηγούμενη άμιλλα και τα αποτελέσματά της, για την επίδοση των τμημάτων (π.χ. Ταξιαρχία, επίλεκτο τάγμα, στελέχη, μαχητές που διακρίθηκαν), τη μέθοδο δουλειάς, για το τι πρέπει να δώσει η νέα άμιλλα και τον αντίκτυπο που θα έχει στον εχθρό.
Να εξασφαλιστούν τα απαραίτητα υλικά και τεχνικά μέσα που χρειάζονται για την άμιλλα (χαρτί, τηλεβόες, φωτογραφικό υλικό κ.λπ.). Να ρωτηθούν τα τμήματα για τις ανάγκες τους και να γίνει συμπληρωματικός πίνακας.
Κατά τη διάρκεια της άμιλλας, όλη η δουλειά της Διαφώτισης ορίστηκε ότι πρέπει να αποβλέπει στο να εκλαϊκευτεί και κατανοηθεί το σύνθημα «Απάτητο Βίτσι - Απαρτος Γράμμος. ΔΣΕ Στρατός του λαού. Στρατός της Νίκης».
Απόσπασμα από έκθεση για τους στόχους της διαφωτιστικής δουλειάς |
Σ' αυτή την κατεύθυνση αποφασίστηκε να βγουν μια μεγάλη σειρά από έντυπα, μπροσούρες κ.λπ., δίπλα στην καθημερινή διαφωτιστική δουλειά.
Κρίσιμο ρόλο στη μαζική διαφωτιστική δουλειά είχαν οι πυρήνες του ΚΚΕ μέσα στις μονάδες. Ξέχωρη κατά συνέπεια ήταν η δουλειά που γινόταν για τα καθήκοντα των στελεχών και μελών του Κόμματος μέσα στον ΔΣΕ. Αντιγράφουμε από έντυπο για τη διαφωτιστική δουλειά στους πυρήνες:
«Καλή λειτουργία έχει εκείνος ο πυρήνας που καταστρώνει επιτελικό σχέδιο με καθορισμένους στόχους δράσης, δεν τον διακρίνει η προχειρότητα, βάζει τάξη, πρόγραμμα στις δουλειές, καθορίζει πλάνο καθηκόντων και πραγματοποίησής τους σε καθορισμένα χρονικά διαστήματα. Δεν πιάνει σπασμωδικά το ένα ζήτημα για να αφήσει το άλλο μισοτελειωμένο. Εχει πρωτοβουλία, δρα με οντότητα και ανεξαρτησία. Είναι ο καπετάνιος που βαστά το τιμόνι και το χειρίζεται ανάλογα με τον καιρό που βρίσκει».
Εδώ βρίσκουμε επίσης την ειδική δουλειά που γίνεται για το δυνάμωμα του ΚΚΕ: «Η σημερινή δοκιμασία πρέπει να δυναμώσει τις γραμμές μας. Να φανερώσει και να αναδείξει καινούργια αγωνιστικά διαμάντια που υπάρχουν μέσα στον πυρήνα. Να φτιάξουμε στελέχη με αντοχή, νεύρα γερά και παλλικαριά περίσια, νοικοκύρηδες και πεισματάρηδες στη δουλειά τους, ακλόνιστους σε πίστη και φανατισμό.
Τα στελέχη μας θα πρέπει να ξέρουν τούτο: ότι πρέπει σε καμμία περίπτωση να μην εγκαταλείπουν τη βάση, αλλά απεναντίας να ζουν σ' όλη τους την έκταση όλα τα προβλήματα του πυρήνα. Να σταματήσουν οι ποδαράτες συνεργασίες, να γίνονται μελετημένα και αναλυτικά. Η συνεργασία να ανοίγει τα φτερά των κατώτερων στελεχών. Να βοηθάνε τα κατώτερα στελέχη για την κατάστρωση του σχεδίου και να μη τους παραφορτώνουν με ξερές εντολές αλληλοστοιβαγμένες. Να καθορίζεται μαζί το πλάνο δουλειάς και πρέπει να επιμένουμε για την πραγματοποίησή του. Πρέπει να γίνει συνείδηση στα στελέχη μας κι απ' αυτούς στα μέλη μας ότι ο χρόνος που χάνουμε αποτελεί κέρδος για τον εχθρό. Στη συζήτηση να αποφεύγουμε τις μακρολογίες, να υπάρχει σαφήνεια σε εισηγητή και ομιλητές, πρέπει να 'χει σοβαρά, ολόπλευρα μελετήσει καθένας το υπό συζήτηση θέμα ή πρόβλημα».
Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει κείμενο με τα καθήκοντα του πυρήνα των κομμουνιστών μέσα στον ΔΣΕ. Παραθέτουμε σχετικό απόσπασμα:
«Από την καλή λειτουργία του πυρήνα του Κόμματος στον ΔΣΕ εξαρτάται η οργανωτική συνοχή, η μαχητική ικανότητα και αποφασιστική δράση του ΔΣΕ ενάντια στον εχθρό. Καλή λειτουργία μέσα στον ΔΣΕ έχει εκείνος ο πυρήνας που δουλεύει επίμονα και ακούραστα για να δυναμώνει και ανεβάσει:
1. Την πίστη και του τελευταίου αντάρτη για το δίκιο του αγώνα, την πίστη για τα ανώτερα ιδανικά και τους σκοπούς του αγώνα, την πεποίθηση για την ακατάβλητη δύναμη του λαού, για τη δύναμη του ΔΣΕ για τη Νίκη.
2. Την αγάπη και αφοσίωση στο Λαό, στο Εθνος και στην Πατρίδα.
3. Το μίσος ενάντια στους εγκληματίες και βασανιστές του Λαού, ενάντια στο μοναρχοφασισμό και τους Αγγλο-αμερικάνους καταχτητές.
4. Να ανεβάζει την πειθαρχία, την αλληλεγγύη, τον αλληλοσεβασμό και αλληλοεκτίμηση, την προθυμία στις υπηρεσίες και στη δουλειά και καλή συμπεριφορά, την εμπιστοσύνη στην καθοδήγηση, στη Διοίκηση, το σεβασμό στα στελέχη γιατί έτσι δυναμώνει η ενότητα.
5. Να καλλιεργεί και ν' αναπτύσσει το μαχητικό πνεύμα, τον ηρωισμό και αυτοθυσία, το μίσος και την περιφρόνηση στη δειλία και την ηττοπάθεια.
6. Να αναπτύξει στην πιο μεγαλύτερη βαθμίδα την επαγρύπνηση, το σκεπτικό πνεύμα, να χτυπά τη φλυαρία - περιέργεια - κουτσομπολιό κ.λπ.
7. Κάθε μέρα να ανεβάζει την ικανότητα του στρατού και της Διοίκησης στην πολεμική τέχνη, αντλώντας πείρα από την ίδια τη δράση και τη ζωή.
8. Να αναπτύσσει την αγάπη προς τον οπλισμό, για την καλή και καθαρή διατήρησή του και την οικονομία στα πυρομαχικά, την εκμάθηση και το χειρισμό όλων των ειδών των όπλων.
9. Να φροντίζει για τα μέτρα ασφάλειας κατά την πορεία στη μάχη, στο λημέρι και ποτέ να μην υποτιμά τον εχθρό και την ικανότητά του.
10. Να φροντίζει για την εξασφάλιση ιματισμού, υπόδησης, τροφοδοσίας, υγειονομικού υλικού κ.λπ.
11. Να φροντίζει για την καθαριότητα και την καλή εμφάνιση.
12. Να καλλιεργεί το πνεύμα της αντοχής στις κάθε είδους στερήσεις, δυσκολίες και αναποδιές που συχνά παρουσιάζει η ζωή, η φύση της δράσης μας (πείνα, κρύο, δίψα, ψείρα, γύμνια, ανυποδυσιά, αϋπνία, εξαντλητικές πορείες, φορτίο κ.λπ.). Τίποτα δεν πρέπει να 'ναι ικανό να κλονίσει την αντοχή του αντάρτη.
13. Να φροντίζει για τη σωστή και έγκαιρη ενημέρωση του ΔΣΕ για την πολιτική κατάσταση, για τις διάφορες εξελίξεις της και θέσεις του Κόμματος.
14. Να αναπτύσσει το πνεύμα κριτικής και αυτοκριτικής, του ελέγχου και αυτοελέγχου, το πνεύμα της πρωτοβουλίας».
(Από το κείμενο οργανωτικού μαθήματος για τα καθήκοντα των στελεχών και μελών του Κόμματος μέσα στον ΔΣΕ).