Εισήγηση που έγινε στο 10ο Συνέδριο της Ομοσπονδίας Γυναικών Ελλάδας, (Νοέμβρης 2008), στο θέμα «Οι αναδιαρθρώσεις στην Υγεία και η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας»
Η ανεργία και η φτώχεια, η κακή διατροφή, η ανθυγιεινή κατοικία, το μολυσμένο περιβάλλον, ο πόλεμος, ο μεγάλος εργάσιμος χρόνος, που τρώει κυριολεκτικά τον ελεύθερο χρόνο και την υγεία των εργαζομένων, τα εργατικά «ατυχήματα», οι επαγγελματικές ασθένειες, η ταξική εκμετάλλευση, η εμπορευματοποίηση της υγείας-πρόνοιας, της παιδείας, του πολιτισμού και ο εκχυδαϊσμός των αξιών, η ιδεολογία της μοιρολατρίας, της συναίνεσης και της υποταγής, η κρατική και η εργοδοτική βία υποσκάπτουν κυριολεκτικά τη σωματική και ψυχική υγεία των νέων, την αναπαραγωγική τους ικανότητα.
Η χαρά της μητρότητας και της πατρότητας μετατρέπεται σε άγχος, σε βάσανο, σε αγωνία.
Το άγχος, το στρες, ο φόβος της μοναξιάς, η οικονομική δυσχέρεια, η ανασφάλεια για το μέλλον τους, δυσκολεύει τις διαπροσωπικές σχέσεις των νέων. Τα νέα ζευγάρια αποφασίζουν όλο και πιο αργά να κάνουν οικογένεια. Οι γυναίκες φτάνουν σε μεγαλύτερη ηλικία να κάνουν το μεγάλο βήμα της τεκνοποίησης.
Στις νέες κοπέλες παρατηρείται μια σοβαρή έλλειψη ενημέρωσης για τα μέτρα της αντισύλληψης και σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης. Η Εταιρεία Οικογενειακού Προγραμματισμού (2004) αναφέρει ότι ενημερώνονται το 40% των γυναικών άνω των 24 ετών, ενώ στις ηλικίες 16-18 ετών είναι μόνο το 22%.
Από τις εργασίες του 10ου Συνεδρίου της ΟΓΕ, που έγινε 14-16 Νοέμβρη, στην Αθήνα |
Υπάρχει σαφής τεκμηριωμένη σχέση μεταξύ της άμβλωσης και της πιθανότητας αποβολής ή πρόωρου τοκετού σε επόμενη γέννα.
Η αναπαραγωγική διαδικασία, που δεν αρχίζει με την έναρξη της κύησης και δεν τελειώνει με τον τοκετό και η προστασία της υγείας της γυναίκας, πρέπει να είναι αποκλειστική υποχρέωση του κράτους.
Τα δικαιώματα αντισύλληψης, άμβλωσης και στείρωσης αναγνωρίστηκαν στη χώρα μας κάτω από την πίεση του γυναικείου και εργατικού κινήματος (Ν.1038/80 για τον οικογενειακό προγραμματισμό και Ν. 1609/86 για την τεχνική διακοπή της εγκυμοσύνης και την προστασία της γυναίκας). Βέβαια, οι νόμοι δεν εφαρμόστηκαν. Οι έγκυες δεν προσλαμβάνονται ή απολύονται. Τα ασφαλιστικά ταμεία δεν καλύπτουν την αντισύλληψη, η έλλειψη υπηρεσιών οικογενειακού προγραμματισμού (καθιστά τις αμβλώσεις πρώτες στις μεθόδους αντισύλληψης), η υποβάθμιση της δημόσιας υγείας χαρίζει στην ιδιωτική πρωτοβουλία το φιλέτο που αφορά την αναπαραγωγική διαδικασία.
Πόσα νέα ζευγάρια παραδέχονται ότι «δε βγαίνουμε οικονομικά» και η οικονομική δυσκολία δεν αφορά μόνο το δυσθεώρητο κόστος της ανατροφής ενός παιδιού, αλλά ακόμα και το υπέρογκο κόστος που απαιτείται για να έρθει στον κόσμο.
Εάν στο δημόσιο νοσοκομείο όλη η διαδικασία μιας φυσιολογικής εγκυμοσύνης με φυσιολογικό τοκετό, εξετάσεις, επισκέψεις, έλεγχος υπερήχων, προγεννητικός έλεγχος, διανυκτερεύσεις - νοσήλια - εκτός από μαία και γιατρό - φτάνει περίπου στις 3.000 ευρώ, σκεφτείτε στις ιδιωτικές κλινικές. Εάν ο τοκετός δεν είναι φυσιολογικός, αλλά γίνεται με καισαρική τομή ανεβαίνει κατά πολύ το κόστος.
Το ποσοστό των καισαρικών τομών που διενεργούνται στην Ελλάδα ανέρχεται στο 47,3%. Το 27,4% (και παραπάνω) των καισαρικών διενεργούνται στα ιδιωτικά μαιευτήρια. Οι Ελληνίδες γεννούν με καισαρική σε ποσοστό 52,5%, το αντίστοιχο ποσοστό στις αλλοδαπές είναι 26%.
Κατά τις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), το ποσοστό των γεννήσεων με καισαρική τομή δεν πρέπει να ξεπερνά το 15%. Από το 1996 μέχρι σήμερα παρατηρήθηκε μια αύξηση των καισαρικών τομών κατά 40%. Πριν 10 χρόνια ήταν 20%.
Η υπογεννητικότητα τις τελευταίες δεκαετίες έφτασε στο 31% και το ποσοστό ανεβαίνει. Το δημογραφικό πρόβλημα παίρνει τεράστιες διαστάσεις, προβληματίζει η δημογραφική γήρανση - αυξάνεται η υπογονιμότητα των ζευγαριών.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εκτιμά ότι περίπου το 8-12% των ζευγαριών που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία θα αντιμετωπίσει κάποιας μορφής πρόβλημα γονιμότητας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Εταιρείας Γονιμότητας και Στειρότητας, το 28% των ζευγαριών αναπαραγωγικής ηλικίας στην Ελλάδα (περίπου 300.000 ζευγάρια) δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδιά. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν επίσημες ειδικές επιδημιολογικές μελέτες για την υπογονιμότητα.
Περίπου το 50% των φυσιολογικών γόνιμων ζευγαριών επιτυγχάνει κύηση κατά το πρώτο έτος προσπαθειών και το 25-35% κατά το δεύτερο έτος. Το υπόλοιπο 15% είναι τα «υπογόνιμα ζευγάρια».
Τα τελευταία 40 χρόνια το ποσοστό της υπογονιμότητας στα ζευγάρια έχει περίπου τετραπλασιαστεί από το 4% το 1965, σε 10% το 1982 και 15-16% σήμερα.
Στην Ελλάδα καταγράφεται ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά γονιμότητας στην ΕΕ., καθώς οι γυναίκες, κατά μέσο όρο γεννούν 1,28 παιδιά. Οι Ελληνίδες3 κατατάσσονται πέμπτες από το τέλος στην «ΕΕ των 27», όπου ο δείκτης γονιμότητας αντιστοιχεί σε 1,51 παιδιά (Γαλλία 1,92).
Ορισμένες αιτίες υπογονιμότητας είναι στις σημερινές συνήθειες εργασίας, ο τρόπος ζωής, η συμπεριφορά, η τάση αναβολής της τεκνοποίησης, η αύξηση των αφροδίσιων νοσημάτων, οι ακραίες διαιτητικές παρεκτροπές (παχυσαρκία - υποσιτισμός), η πολύωρη καθιστική ζωή (υπερθέρμανση του οσχέου), η αλόγιστη και χρόνια λήψη αναβολικών και άλλων φαρμάκων, το στρες, το αλκοόλ, το κάπνισμα. Αφορούν εξίσου άνδρες και γυναίκες.
Τα κυριότερα αίτια υπογονιμότητας είναι: Ανατομικά (πυελική φλεγμονή, χειρουργική επέμβαση στην πύελο, αμβλώσεις, σαλπιγγικός παράγοντας, ενδομητρίωση), χρωμοσωμικές ανωμαλίες, μονογονιδιακά, γεωργικά φάρμακα όπως η ακρυλαμίδη, διάφορες χημικές ουσίες με οιστρογονική ή αντι-ανδρογόνο δράση (φαινόλες, διοξίνες, DDΤ, φουράνια κ.ά.), περιβαλλοντικοί, ατμοσφαιρικοί ρύποι από πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες και τα βαρέα μέταλλα4.
Σπανίζουν στην Ελλάδα οι μελέτες για τη θνησιμότητα από καρκίνο. Μια από τις ελάχιστες (Παθ. Ογκολ. Τμήμα ΓΝ Πατρών) αφορά την καταγραφή της νεοπλασματικής θνησιμότητας στην Περιφέρεια Δυτ. Ελλάδας κατά τα έτη 1991-92 και 1999-2002 και αναδεικνύει ότι οι θάνατοι από καρκίνο είναι αναλογικά λιγότεροι στα αστικά κέντρα σε σχέση με αγροτικές περιοχές.
Εκατομμύρια γυναίκες σε όλο τον κόσμο δουλεύουν ξυπόλυτες και με γυμνά χέρια (μαζί με τα παιδιά τους) σε χωράφια γεμάτα χημικά, συλλέγοντας προϊόντα που είναι καλυμμένα με τοξικά.
Οι τοξίνες εισχωρούν εύκολα στο σώμα από τις παλάμες και τις πατούσες. Αποθηκεύονται χρόνο με το χρόνο στο λίπος και ύστερα περνούν μέσω του πλακούντα στο έμβρυο, τόσο εύκολα όσο και οι θρεπτικές ουσίες.
Το αποτέλεσμα είναι πάρα πολλά ζευγάρια να χάσουν τα παιδιά τους, πριν ή μετά τη γέννα. Οπως σημειώνει η Μ. Μπρέμερ (Ecologist 2007), έρευνα που έγινε στην Καλιφόρνια το 2005 ανέδειξε ότι οι πιθανότητες αποβολής αυξάνονται έως και 120% ακόμα και σε απόσταση 1,5 km από το χωράφι που ψεκάστηκε με συγκεκριμένα χημικά.
H επιλογή της θεραπείας της υπογονιμότητας καθορίζεται από τη σαφή διάγνωση. Οταν οι πιο απλές θεραπείες (φαρμακευτική, χειρουργική, συνδυασμός φαρμακευτικής και χειρουργικής) δεν αποδώσουν, γιατί δε θεραπεύτηκε η αιτία, μπορεί να χρησιμοποιηθούν οι μέθοδοι ή τεχνικές της Ιατρικής Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΙΥΑ).
Μορφή «βαριάς βιομηχανίας» παίρνει η εφαρμογή της ΙΥΑ στην Ελλάδα. Σε σύνολο 54 δημοσίων και ιδιωτικών κέντρων (μόνο τα 10 είναι δημόσια) πραγματοποιούνται κάθε χρόνο περίπου 14.000 κύκλοι Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Ο συνολικός «τζίρος» τους εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 50 εκατομμύρια ευρώ το χρόνο, με το μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης να βαρύνει τους ίδιους τους «ασθενείς».
Ενας κύκλος θεραπείας μπορεί να κοστίσει έως 9.000 ευρώ, τα φάρμακα που απαιτούνται κοστίζουν 2.000-4.000 ευρώ. Το κόστος της κλινικής τους εφαρμογής ξεπερνά τα 2.000 ευρώ. Εκτός κι αν πρόκειται για εξωσωματική «φυσικού κύκλου», η οποία δεν απαιτεί φάρμακα και κοστίζει περίπου 1.000 ευρώ. Στην περίπτωση που χρειαστεί μικρογονιμοποίηση, το κόστος μπορεί να φτάσει τα 3.000 ευρώ και αν απαιτηθεί προεμφυτευτική διάγνωση να ξεπεράσει τα 5.000 ευρώ.
Τα ασφαλιστικά ταμεία καλύπτουν ένα σχετικά πολύ μικρό ποσοστό του κόστους. Τα ασφαλιστικά ταμεία ΙΚΑ, ΤΕΒΕ, ΟΓΑ, ΟΠΑΔ, κατά την περίοδο 2001/03 πλήρωσαν 1,56 δισ. ευρώ, δηλαδή 520 εκατ. ευρώ ετησίως στον ιδιωτικό τομέα, που αντιπροσωπεύουν το 51%-60% του τζίρου των ιδιωτικών κλινικών, των διαγνωστικών κέντρων και των μαιευτικών κλινικών2. Αυτοί οι τζίροι επιτρέπουν στις επιχειρήσεις Υγείας να έχουν τη μεγαλύτερη αποδοτικότητα κεφαλαίων που - κατά μέσο όρο, την περίοδο 2002-2006 - έφτασε το 128,92% (ICAP).
Τελευταία έρχεται και αυξάνει ακόμη περισσότερο τα τεράστια κέρδη του ιδιωτικού τομέα ο λεγόμενος «αναπαραγωγικός τουρισμός» με κατεύθυνση προς κέντρα ΙΥΑ της Ελλάδας. Γίνεται κιόλας ο συνδυασμός με διακοπές και το «πακέτο» κλείνεται συνολικά!
Μέσα από το ζήτημα της μητρότητας ξεδιπλώνεται όλο το αντιλαϊκό πακέτο που αφορά στις εργασιακές σχέσεις, στην κοινωνική ασφάλιση, στην ιδιωτικοποίηση της υγείας, της παιδείας, της πρόνοιας.
Η λογική του συστήματος και της αντιλαϊκής πολιτικής της ΕΕ, των κυβερνήσεων της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ, που ακολουθούν κοινή στρατηγική, επιβάλλει, αντιμετωπίζοντας την υγεία σαν εμπόρευμα και όχι σαν κοινωνικό αγαθό, σκληρές αντιδραστικές, μεταρρυθμίσεις, αναδιαρθρώσεις, που εκφράζουν την ανάγκη του κεφαλαίου για μεγαλύτερη κερδοφορία, στις συνθήκες του έντονου ανταγωνισμού. Συγχρόνως ενισχύει την επιχειρηματική δράση, όχι μόνο με επεκτάσεις του ιδιωτικού τομέα, αλλά και με τη λειτουργία του δημόσιου τομέα με ιδιωτικο-οικονομικά κριτήρια.
Ισχυροί επιχειρηματικοί όμιλοι πραγματοποιούν επενδύσεις σε όλες τις βαθμίδες, με πρωταγωνιστές τους οικονομικούς ομίλους της Marfin, της Euromedica, του Ιατρικού Κέντρου. Στο επίκεντρο μια αγορά 320 εκατ. ευρώ που μεγαλώνει κατά 5% έως 7% το χρόνο, αφού τα περιθώρια της κερδοφορία της ΠΦΥ είναι υψηλότερα από αυτά της Δευτεροβάθμιας.
Κυρίαρχος είναι ο ρόλος των ιδιωτών στον τομέα της ΠΦΥ, παρότι έχουν περάσει 25 χρόνια από τη γέννηση του ΕΣΥ.
Από τη «Μελέτη για τις υπηρεσίες υγείας στην Ελλάδα 1996-2006», που παρουσίασε ο επιστημονικός υπεύθυνος του Κέντρου Μελετών Υπηρεσιών Υγείας (Μάιος 2008) σημειώνεται ότι, εκτός ΕΣΥ παρέχεται το 75% της ΠΦΥ. Μόνο το 20 % των κατοίκων αστικών ή/και αγροτικών περιοχών καταφεύγει στα ΚΥ και στα ΠΙ.
Η εξωνοσοκομειακή περίθαλψη κοστίζει 4,18 δισ. ευρώ στις λαϊκές οικογένειες, δηλαδή το 68% στις συνολικές δαπάνες των νοικοκυριών για υπηρεσίες υγείας. Σε ιδιωτικές δαπάνες, χωρίς απόδειξη, καταβάλλεται 1,8 δισ. ευρώ (εκ των οποίων 200 εκατ. αποτελούν το διαβόητο «φακελάκι»).
Οσα και να ειπωθούν θα είναι πάντα λίγα για να περιγράψουν τα χάλια των ΚΥ, των ιατρείων του ΙΚΑ ή άλλων ταμείων. Η ΠΦΥ είναι ανεπαρκέστατη, με σοβαρές ελλείψεις σε ιατρικό, νοσηλευτικό, παραϊατρικό, διοικητικό προσωπικό και φυσικά σε ιατρικό εξοπλισμό. Τα ΠΙ που ανήκουν στα ΚΥ έχουν ακόμη πιο σοβαρές ελλείψεις (ιατρείο σε καφενεία - κάτω από πλατάνι στην πλατεία - και εξοπλισμός: τα ακουστικά, που είναι κιόλας του γιατρού).
Σύνθημα για την αναδιανομή της «πίτας» των 320 εκατ. ευρώ στους «μεγάλους παίκτες» της ιδιωτικής υγείας, δίνει το νομοσχέδιο της Κυβέρνησης για την ΠΦΥ (κατάργηση της υποχρέωσης να ανήκει το 51% των μετοχών σε ιατρούς). Νέες άγριες περικοπές στις παροχές υγείας και φαρμακευτικής περίθαλψης με την κοινή «κάρτα ασφάλισης και υγείας», με την οποία:
Σε αυτήν τη συντονισμένη επίθεση της ιμπεριαλιστικής βαρβαρότητας δε φτάνει να κάνουμε καταγραφή και καταγγελία.
Η επένδυση στην υγεία της μητέρας και του παιδιού δεν είναι μόνον επιταγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Είναι, επίσης, μια υγιής και ορθή οικονομική επιλογή, καθώς είναι ένας από τους πιο σίγουρους τρόπους για να θέσει μια χώρα τα θεμέλια για ένα καλύτερο μέλλον, για ένα καλύτερο αύριο.
Η σοσιαλιστική Κούβα, παρά τον πολύχρονο ιμπεριαλιστικό αποκλεισμό της, παρά τα οικονομικά και άλλα προβλήματα, με επιμονή κρατάει ως βασική προτεραιότητα την παροχή δωρεάν και αναβαθμισμένων υπηρεσιών Υγείας, πρωταγωνιστώντας σε αρκετούς τομείς στην έρευνα, στην παραγωγή εμβολίων, στην αντιμετώπιση σοβαρών ασθενειών.
Οι πολλές φορές αιματοβαμμένοι αγώνες του εργατικού και του γυναικείου κινήματος απέσπασαν ορισμένες κατακτήσεις, αυξομειώσεις στις παροχές και υπηρεσιών υγείας, αλλά ποτέ δεν ήταν δωρεάν, ποτέ δεν ήταν αντίστοιχες με τις πραγματικές ανάγκες, ειδικά όσο αφορά την πρόληψη, την προστασία της μητρότητας, την προστασία της υγείας, σωματική και ψυχική.
Η ανάπτυξη σε πανελλαδικό επίπεδο Κέντρων Οικογενειακού Προγραμματισμού, ενταγμένα σε ένα Δημόσιο και Δωρεάν σύστημα Υγείας, με το κατάλληλο προσωπικό και εξοπλισμό και που θα βοηθάει και θα συμβουλεύει ανάλογα τα ζευγάρια που θέλουν και μπορούν ή που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδιά, θα προφυλάξει τις γυναίκες από τη μετάδοση κληρονομικών και μεταδιδόμενων παθήσεων, από τις συνέπειες μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης με την εφαρμογή των σωστών μέσων αντισύλληψης και πρόληψης και για αποφυγή εκτρώσεως.
Προσωπικό ειδικά εκπαιδευμένο και για την ψυχολογική προσέγγιση του θέματος, που θα εφαρμόζει προγράμματα ενημέρωσης και σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης των νέων και ειδικά των νέων κοριτσιών και προγράμματα πρόληψης κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, τομές όπου κυριαρχούν κιόλας οι Ελληνες επιστήμονες, με ΠΑΠ τεστ και το εμβόλιο HPVδωρεάν και χωρίς περιορισμούς.
Προγράμματα πρόληψης για τον καρκίνο του μαστού και ανάπτυξη, σε πανελλαδικό επίπεδο, του κατάλληλου εξοπλισμού (υπερηχογράφοι, μαστογράφοι).
Διεκδικούμε:
Σαν γυναικείο κίνημα και σαν ΟΓΕ έχουμε την υποχρέωση να οργανωθούμε, να συντονιστούμε και με άλλους φορείς της κοινωνίας, να αγκαλιάζουμε όλες τις γυναίκες, τις νέες κοπελιές ειδικά, για να συνειδητοποιήσουν ότι υπάρχει λύση στα προβλήματα που καθημερινά αντιμετωπίζουν, υπάρχει επιλογή. Είναι ο δρόμος του αγώνα, για να αλλάξει ο συσχετισμός δυνάμεων και να ανατρέψουμε αυτές τις αντιλαϊκές πολιτικές. Για τη χειραφέτηση της γυναίκας και της κοινωνίας. Για να πάψει να υπάρχει εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.
ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
1. 22/1/2008
2. Η Κούβα βρίσκεται στην παγκόσμια κατάταξη στην 157η θέση, με 7 θανάτους ανά 1.000 ζώντα νεογνά.
3. Σύμφωνα με στοιχεία της EUROSTAT (2005).
4. 1η Ημερίδα Εργαστηρίου Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστημίου Αθηνών (5 Μαρτίου 2005).
5. Σύμφωνα με μελέτη του Εργαστηρίου Υγιεινής Ιατρικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.