Πείραμα που ξεκίνησε πριν από έξι δεκαετίες στη Σοβιετική Ενωση αποκαλύπτει σε «γρήγορη κίνηση» πώς στο πέρασμα χιλιετηρίδων κάποιοι λύκοι εξελίχθηκαν σε σκύλους, χάρη στη διαρκή επιλογή για αναπαραγωγή των πιο ήμερων και φιλικών ζώων κάθε γενιάς από τον άνθρωπο
Κουτάβι εξημερωμένης αλεπούς χαίρεται την ανθρώπινη επαφή. Το στρογγυλεμένο ρύγχος του και η διάστικτη γούνα του διαφέρουν σημαντικά σε σχέση με τους προγόνους του |
Η ιδέα του Μπελιάεφ ήταν ταυτόχρονα απλή και ριζοσπαστική. Θεωρούσε ότι το καθοριστικό χαρακτηριστικό όλων των εξημερωμένων ζώων είναι η ημερότητά τους. Αν ήταν έτσι, τότε η διαδικασία της εξημέρωσης καθοδηγήθηκε από τους προγόνους μας, που προτιμούσαν τα ζώα που ήταν λιγότερο επιθετικά και φοβούνταν λιγότερο τους ανθρώπους. Η ημερότητα ήταν το κλειδί για να δουλέψουν με ζώα, ώστε να προσπαθήσουν να εμφανίσουν τα άλλα χαρακτηριστικά που ήθελαν. Οι σκύλοι, οι αγελάδες, τα άλογα, οι κατσίκες, τα πρόβατα, οι χοίροι και οι γάτες έπρεπε οπωσδήποτε να είναι υπάκουα, είτε ζητούσαμε απ' αυτά προστασία, γάλα, κρέας, παρέα ή άλλα αγαθά.
Image protected by copyright. |
Κάθε πείραμα εξημέρωσης είναι και μια έρευνα στην εξελικτική γενετική. Ο Μπελιάεφ και η Τρουτ χρειαζόταν να βεβαιωθούν ότι οι αλλαγές που παρατήρησαν στις εξημερωμένες αλεπούδες είχαν γενετική βάση. Γι' αυτό έκαναν ένα πιο εξειδικευμένο πείραμα με μια ομάδα εξημερωμένων αλεπούδων και μια ομάδα από τα πιο άγρια και εχθρικά ζώα του ευρύτερου πειράματος. Πήραν έμβρυα μιας βδομάδας από τις εξημερωμένες αλεπούδες και τα εισήγαγαν στις άγριες, ως παρένθετες μητέρες και αντίστροφα. Αν τα νεογέννητα αλεπουδάκια συμπεριφέρονταν όπως οι βιολογικοί γονείς τους και όχι όπως οι παρένθετες μητέρες τους, τότε θα ήταν βέβαιο ότι η ημερότητα και η αγριότητα είχαν γενετική βάση.
Εξημερωμένες αλεπούδες, με διαφορετικά εξωτερικά χαρακτηριστικά, ποζάρουν μαζί με τους ερευνητές στις εγκαταστάσεις του πειράματος στη Σιβηρία |
Το 1974 είχε πια γεννηθεί η 15η γενιά αλεπούδων του πειράματος. Πολλές από τις ήμερες αλεπούδες είχαν αρχίσει να εμφανίζουν χαρακτηριστικά που συναντά κανείς σε άλλα εξημερωμένα είδη, όπως ακριβώς είχε προβλέψει ο Μπελιάεφ. Το πρόσωπό τους είχε πάρει πιο μαλακά, πιο νεανικά χαρακτηριστικά, οι ουρές τους ήταν πιο πλούσιες, τα επίπεδα ορμονών του στρες ήταν σε αυτές πιο χαμηλά και οι αναπαραγωγικοί κύκλοι τους είχαν μεγαλύτερη διάρκεια. Κάποια ζώα είχαν αποκτήσει μέχρι και δισκοειδή αυτιά, αντί για τα μυτερά όρθια, που περιμένει κανείς να έχουν οι αλεπούδες!
Ο Μπελιάεφ με μερικές από τις πρώτες εξημερωμένες ασημί αλεπούδες του |
Οταν η Πούσινκα γέννησε 6 κουτάβια, επέμενε να φέρνει πάλι και πάλι στην Τρουτ το ένα από αυτά, παρότι εκείνη το επέστρεφε και το έβαζε μαζί με τ' άλλα, μέχρι που η Τρουτ εγκατέλειψε την προσπάθεια. Τα κουτάβια μόλις μπόρεσαν να πατήσουν γερά στα πόδια τους, άρχισαν να τρέχουν για να υποδεχτούν την κυρία τους κάθε φορά που εκείνη έμπαινε στο δωμάτιο, όπου είχαν τη «φωλιά» τους. Τα μικρά πάντα κοιμούνταν χωρίς ανησυχία και φόβο.
Ο δεσμός με την Πούσινκα μεγάλωνε καθώς περνούσε ο καιρός και το ζώο συμπεριφερόταν όλο και περισσότερο σαν σκύλος, κουνώντας χαρούμενα την ουρά του στο αφεντικό του, παρακολουθώντας την Τρουτ από το παράθυρο καθώς απομακρυνόταν κ.ο.κ. Μερικούς μήνες αργότερα, ήρθε η αδιαμφισβήτητη απόδειξη. Καθώς ένα βράδυ η Τρουτ διάβαζε ένα βιβλίο, η Πούσινκα άκουσε βήματα να πλησιάζουν. Αντί να κρυφτεί ή να αναζητήσει την προστασία της κυρίας της, η αλεπού κατευθύνθηκε προς τον κίνδυνο και δείχνοντας για πρώτη φορά απειλητική συμπεριφορά, άρχισε να γαβγίζει στον νυχτοφύλακα που είχε πλησιάσει, με γάβγισμα ακριβώς σαν ενός σκύλου - φύλακα. Οταν αντιλήφθηκε ότι ο νυχτοφύλακας δεν ήταν απειλή, σταμάτησε να γαβγίζει. Μόνο τρεισήμισι μήνες συμβίωσης χρειάστηκαν για να εμφανιστεί η σκυλίσια νομιμοφροσύνη προς τον άνθρωπο, σε αλεπούδες που ήταν προϊόν γενετικής επιλογής μόλις μιας δεκαπενταετίας!
Σαράντα τρεις γενιές έχουν περάσει μετά την Πούσινκα και οι σημερινές αλεπούδες του πειράματος του Μπελιάεφ είναι ακόμη πιο ήμερες και φιλικές. Οι επιστήμονες, αξιοποιώντας τα σύγχρονα τεχνικά μέσα, εντόπισαν ότι όλες οι γενετικές αλλαγές που διαφοροποιούν τις ήμερες αλεπούδες τους από τις άγριες, εντοπίζονται στο χρωμόσωμα 12 των αλεπούδων, σε σημεία ποσοτικού ελέγχου χαρακτηριστικών (QTL, Quantitative Trait Loci). Παραπέρα διερεύνηση έδειξε ότι οι μεταβολές στο DNA των QTL των αλεπούδων ήταν παρόμοιες με εκείνες των ήμερων σκυλιών. Μέσα από την επιλεκτική αναπαραγωγή μερικών δεκάδων γενεών, οι επιστήμονες πέτυχαν να μετατρέψουν στο γενετικό επίπεδο έναν άγριο κυνίδα σε σκυλάκι του καναπέ.