Ο πρώτος τόμος του δίτομου έργου, γραμμένου απ' τους αγωνιστές-εξορίστους της Μακρονήσου, πρόκειται σύντομα να εκδοθεί
Μνημείο για τα θύματα και τους κρατούμενους της Μακρονήσου |
Δεν πρόκειται απλά για ένα ιστορικό έργο, αλλά για τη μαρτυρία των ανθρώπων αυτών, οι οποίοι, χωρίς να διστάσουν ούτε στιγμή, πλήρωσαν με αίμα την πίστη τους στο δίκιο του λαού. Πρόκειται για μια μοναδική συλλογή κειμένων που ξεπερνά ακόμη και αυτό που λέμε «ντοκουμέντο». Είναι η ίδια η ζωντανή ιστορία τους στο κολαστήριο, που απείχε μόλις εξήντα χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας, που όμοιό του δεν είχε ξαναδεί η σύγχρονη ελληνική Ιστορία.
Πριν από περίπου ένα μήνα, στις 12 του Ιούνη, στα γραφεία της ΚΕ του ΚΚΕ, στον Περισσό, πραγματοποιήθηκε μια συγκινητική εκδήλωση, όπου συνευρέθηκαν οι συγγραφείς του δίτομου αυτού έργου. Εκεί μίλησε ο Διονύσης Γεωργάτος, βασικός συντελεστής της έκδοσης, ενώ σύντομη παρέμβαση έκανε και η Αλέκα Παπαρήγα, ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ.
Στην εκδήλωση έγινε μια σύντομη παρουσίαση των περιεχομένων των δύο τόμων, που «δουλεύονται» απ' τους Μακρονησιώτες τα τελευταία τέσσερα χρόνια, και τηρήθηκε ενός λεπτού σιγή για τους νεκρούς συντρόφους που άφησαν την τελευταία τους πνοή στα κολαστήρια του νησιού και για όσους, αν και συνεισέφεραν στο έργο, δεν πρόλαβαν να το δουν ολοκληρωμένο, αφού τους «πρόλαβε» το μοιραίο.
Μακρονησιώτες της Βόρειας Ελλάδας |
Ο Διον. Γεωργάτος αναφέρθηκε επιγραμματικά στα όσα περιλαμβάνουν οι δύο τόμοι.
Ο πρώτος τόμος, που σύντομα θα εκδοθεί, περιλαμβάνει μαρτυρίες απ' την περίοδο 1945-'46 μέχρι και τη μεγάλη σφαγή του 1ου Τάγματος, στις 29 του Φλεβάρη και 1 του Μάρτη 1948. «Πρόκειται για μαρτυρίες που ούτε εμείς δεν ξέραμε ότι υπήρχαν», είπε ο Διον. Γεωργάτος. Περιλαμβάνονται κείμενα από τους βασανιστές των αγωνιστών, οι οποίοι και ζητούν «συγνώμη» για τα όσα διέπραξαν. Υπάρχουν, επίσης, μια σειρά από ιστορικές «λεπτομέρειες» - αν μπορούμε να χαρακτηρίσουμε έτσι ορισμένα γεγονότα εκείνης της περιόδου - ενώ ο Διον. Γεωργάτος επισήμανε την ανάγκη, να βρεθούν όλα τα κείμενα που έχουν κατά καιρούς γραφτεί, να αξιολογηθούν και να μπουν στο έργο. Επίσημα ντοκουμέντα τα οποία για πρώτη φορά έρχονται στο φως της δημοσιότητας.
Ο δεύτερος τόμος αναφέρεται στη Μακρόνησο ως ιστορικό τόπο και στις ενέργειες της Ενωσης Μακρονησιωτών (ΠΕΚΑΜ) για την ανάδειξη και προστασία του ως τέτοιου, ενώ περιλαμβάνεται και το πνευματικό έργο που γράφτηκε με αφορμή τη θυσία και το μαρτύριο όσων πέρασαν απ' αυτό το κάτεργο. Συγκεκριμένα, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνονται κεφάλαια για τις στρατιωτικές απομονώσεις των αμετανόητων, το Α΄ Τάγμα (ΑΕΤΟ), το ΒΕΤΟ, τις Στρατιωτικές Φυλακές Αθηνών (ΣΦΑ), που εκείνη την περίοδο ήταν στη Μακρόνησο. Αναφέρεται στη μεταφορά των πολιτικών εξορίστων στο Μακρονήσι και προχωρά σε νομική και πολιτική ανάλυση του Οργανισμού Αναμόρφωσης Μακρονήσου. Περιλαμβάνει τη δίκη της εφημερίδας «Μάχης», ενώ ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη διεθνή συμπαράσταση για την κατάργηση της Μακρονήσου ως τόπου εξορίας. Τέλος, κάνει λόγο για τη μεταφορά εξορίστων νέων στο ΑΕΤΟ, την απομόνωση του 7ου Λόχου, τη μεταφορά των γυναικών στο Μακρονήσι, τις εκλογές του 1950 και την ιστορία της Μακρονήσου από το 1950 έως το 1958, οπότε και ουσιαστικά διαλύθηκε το στρατόπεδο.
Από εκδήλωση των Μακρονησιωτών στον Περισσό |
Το έργο αυτό αποκτά ακόμα μεγαλύτερη αξία αν αναλογιστεί κανείς τις παρακαταθήκες που αφήνει πίσω του, στις επερχόμενες γενιές. Οι μαρτυρίες που καταγράφονται αποτελούν υπόδειγμα αγωνιστικής στάσης. Ο λαός μας απέδειξε τότε πως μπορεί να θυσιαστεί για ένα ανώτερο ιδανικό, όπως είναι η ελευθερία, η εθνική του ανεξαρτησία.
Ο Γ. Ρίτσος είχε πει ότι μεταξύ του φυλακισμένου και του δεσμοφύλακα ο πραγματικά ελεύθερος είναι ο κρατούμενος. Και αυτό ακριβώς είναι και ένα από τα διδάγματα που προσφέρει σε μας, τη νεότερη γενιά, η ιστορία της Μακρονήσου. Οι «κολασμένοι» του μαρτυρικού αυτού τόπου είναι οι δεσμοφύλακες. Είναι ο Μπαϊρακτάρης και οι άλλοι. Οι ελεύθεροι είναι οι αγωνιστές.
Τις παρακαταθήκες αυτές δίνουν με αυτό το έργο οι εξόριστοι στο κολαστήρι. Χέρι με χέρι, δίνουν τη σκυτάλη στη νέα γενιά που θα συνεχίσει τον αγώνα για την εκπλήρωση των ίδιων ιδανικών, που τότε έμειναν ανικανοποίητα.
Απόσπασμα της ομιλίας της ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, Αλ. Παπαρήγα, στην εκδήλωση της 12ης Ιούνη
Την ξεχωριστή θέση που θα έχει το έργο «Μακρόνησος - Ιστορικός Τόπος», στην ιστορία του ΚΚΕ, επισήμανε η ΓΓ της ΚΕ του Κόμματος, Αλέκα Παπαρήγα, στη σύντομη παρέμβασή της, στην εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στα γραφεία της ΚΕ του Κόμματος στον Περισσό, στις 12 Ιούνη. Ο «Ρ» δημοσιεύει σήμερα εκτενή αποσπάσματα από την ομιλία της Αλέκας Παπαρήγα, σ' εκείνη την εκδήλωση.
«Αυτή η έκδοση, που αναφέρεται στην Ιστορία της Μακρονήσου, θα πάρει τη δική της ξεχωριστή θέση ανάμεσα στις εκδόσεις του Κόμματος», τόνισε εξαρχής η Αλ. Παπαρήγα, για να συνεχίσει: «Αυτό θα συμβεί για δύο βασικούς λόγους: Αφ' ενός, γιατί αποτελεί μέρος της Ιστορίας του ΚΚΕ και, αφ' ετέρου, γιατί γράφτηκε από εσάς, που τα ζήσατε από πρώτο χέρι. Οι ανθρώπινες μαρτυρίες, που υπάρχουν στο βιβλίο, είναι πολύ σημαντικές, διότι εμπεριέχουν, όχι μόνον ιστορικά στοιχεία, αλλά και το συναίσθημα του ανθρώπου που αγωνίστηκε για το καλό του τόπου του».
Η Αλέκα Παπαρήγα σημείωσε πως η σεμνότητα των αγωνιστών της Μακρονήσου, μαζί με τη συλλογικότητα που αναπτύχθηκε σε εκείνες τις δύσκολες στιγμές, είναι στοιχεία ιδιαίτερα διαπαιδαγωγητικά για τη νέα γενιά. «Το έργο αυτό», τόνισε, «πρέπει να διαβαστεί από όλους τους νέους».
«Το συγκεκριμένο έργο παρουσιάζει διπλή χρησιμότητα», επισήμανε, κατόπιν, η Αλ. Παπαρήγα, μιας και, πρώτον, «έχει ιδιαίτερη σημασία να γυρίσεις στο παρελθόν» για να εξεταστεί η Ιστορία του Κόμματος και του κινήματος και, δεύτερον, γιατί «χωρίς να είναι ένα αμιγώς ιστορικό βιβλίο, γίνεται αφορμή για σκέψεις. Πώς, για παράδειγμα», σημείωσε χαρακτηριστικά, «ένας απλός άνθρωπος και αγωνιστής, βρίσκει τη δύναμη να αντέξει τέτοια και τόσα βασανιστήρια; Από πού αντλεί αυτήν τη δύναμη;».
Στη συνέχεια, τόνισε ένα ακόμη ξεχωριστό σημείο, που αναδεικνύεται από το έργο αυτό: «Ρισκάρεις τη ζωή σου και τολμάς εν γνώσει σου. Γνωρίζεις όλους τους κινδύνους που αντιμετωπίζεις, προκειμένου να υπερασπιστείς την ίδια την ιδεολογία σου. Ο πραγματικός ήρωας - τόνισε - είναι αυτός που ξέρει τον κίνδυνο. Αυτός που λέει ότι αξίζει να πεθάνει για το καλό του λαού και του τόπου».
«Το διάβασμα του βιβλίου αυτού», είπε χαρακτηριστικά η ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, «μπορεί να μας δώσει πάρα πολλά». Καταλήγοντας, σημείωσε: «Στην καρδιά και το νου του λαού μας, υπάρχουν εν γένει τα στοιχεία αυτά που μπορούν να τον αναδείξουν σε ήρωα. Αρκεί μια σπίθα για να βγει όλη αυτή η αγωνιστική παράδοση στην επιφάνεια».
Δηλώσεις στο «Ρ», αγωνιστών Μακρονησιωτών, για το βιβλίο
Το βιβλίο «Μακρόνησος - Ιστορικός Τόπος», είναι ένα έργο που δίνει, όχι μόνο τέτοιες ιστορικές πληροφορίες τις οποίες κανένα άλλο ιστορικό έργο θα μπορούσε, αλλά μεταλαμπαδεύει την ουσία της αγωνιστικής κληρονομιάς στη νέα γενιά, μέσα από τις μαρτυρίες των αγωνιστών. Αυτό είναι και το κεντρικό νόημα των δηλώσεων που παραχώρησαν στο «Ρ» αγωνιστές και παιδιά αγωνιστών, στο περιθώριο της εκδήλωσης στα γραφεία της ΚΕ του ΚΚΕ στο Περισσό, πριν από περίπου ένα μήνα. Αναλυτικά, οι δηλώσεις των αγωνιστών έχουν ως εξής:
Ο Ευάγγελος Μαχαίρας, πρόεδρος της ΕΕΔΥΕ και επίτιμος πρόεδρος του ΔΣΑ, σε δήλωσή του στο «Ρ», μας είπε με ποιο τρόπο έγινε γνωστή στον κόσμο η ιστορία της Μακρονήσου: «Στη Μακρόνησο ήμουν μόνο τρεις μήνες, δηλαδή τους τρεις μήνες του 1949. Μετά με μεταφέρανε στην Τρίπολη για να περάσω από στρατοδικείο. Αργότερα ασχολήθηκα με τη Μακρόνησο από την εφημερίδα "Μάχη", δημοσιεύοντας ό,τι ήταν δυνατόν να πάρουμε από τους κρατούμενους στο κολαστήρι. Τέτοια ήταν υπομνήματα, καταγγελίες κλπ., τα οποία και δημοσιεύαμε τότε με τον τίτλο "τι γίνεται πίσω από το γαλανόλευκο παραπέτασμα". Ητανε μια ιστορική καμπάνια που κράτησε περίπου ένα χρόνο, από το Φεβρουάριο του '50 μέχρι το τέλος του ίδιου χρόνου, για τη Μακρόνησο, τη Γιούρα και τα άλλα κάτεργα της εποχής εκείνης. Και έτσι πληροφορήθηκε ο ελληνικός λαός τι συμβαίνει στη Μακρόνησο - δεν ήξερε κανείς, ήταν φοβερή η λογοκρισία, απομονωμένο το στρατόπεδο κλπ. Και όχι μόνο ο ελληνικός λαός, αλλά κυρίως πληροφορήθηκε η ευρωπαϊκή και η διεθνής κοινή γνώμη τι συνέβαινε. Εγινε λοιπόν, μια μεγάλη εξέγερση στην Ευρώπη: Πώς είναι δυνατόν ένα - δύο χρόνια μετά τη λήξη του 2ου Παγκόσμιου Πολέμου, μετά την αποκάλυψη του Νταχάου να έχουμε ένα νέο Νταχάου, εξήντα χιλιόμετρα έξω από την Αθήνα. Υστερα από τη διεθνή αυτή κατακραυγή, αναγκάστηκε τότε η κυβέρνηση Πλαστήρα να σταματήσει την περίφημη "αναμόρφωση των πολιτών - εξορίστων", να αντικαταστήσει τον Μπαϊρακτάρη και τους άλλους διοικητές της Στρατιωτικής Μονάδας Μακρονήσου και να απαγορεύσει, πλέον, τα βασανιστήρια. Τότε, ακόμα και οι υπουργοί της κυβερνήσεως του Πλαστήρα αμφισβητούσαν αυτά τα φοβερά πράγματα που γίνονταν».
Η Μάχη Κούκουρα, κόρη του εκτελεσθέντος αντισυνταγματάρχη ΠΖ Δημητρίου Κούκουρα - είχε καταδικαστεί σε θάνατο από το έκτακτο στρατοδικείο της Λαμίας - μίλησε στο «Ρ» για τα παιδιά των αγωνιστών: «Ο πατέρας μου είχε καταδικαστεί γιατί είχε εξοριστεί και με την ομάδα των 12 αξιωματικών δραπέτευσαν από τη Νάξο όπου ήταν και ο τόπος εξορίας και στην πορεία συνελήφθη και πέρασε από έκτακτο στρατοδικείο και εξετελέσθη. Εχουν περάσει από τότε 55 χρόνια. Η εκτέλεσή του έγινε στις 13 Ιούνη του 1947. Τότε ήμουν 13 ετών. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι τα παιδιά των αγωνιστών πιστεύουν πως το έργο των γονιών τους ήταν ένα έργο ζωής. Πιστεύουν ότι οι αγώνες των γονιών τους, οι εξορίες, οι ποινές, δεν είναι ατιμωτικές πράξεις, αλλά είναι μέσα στη διαδικασία και στην προσπάθειά τους να προσφέρουνε στους συνανθρώπους τους αυτές τις αξίες που κάνουν τους ανθρώπους να είναι αγαπημένους, ειρηνικούς. Στην προσπάθειά τους να μεταλαμπαδεύσουν όλα αυτά τα υψηλά ιδανικά. Εχω την αίσθηση, ότι για τα παιδιά των αγωνιστών ισχύει αυτό που λέει η παροιμία: "Το μήλο κάτω από τη μηλιά θα πέσει". Αλλά όμως πρέπει να προσπαθούν να κλείνουν τα αυτιά τους στις σύγχρονες σειρήνες και να αποφεύγουν τον εγκλωβισμό τους στους κήπους των εσπερίδων που φυλάνε οι σύγχρονοι δράκοντες και να προσφέρονται σαν δώρα στα απέραντα στάδια και στ' αλώνια των λαϊκών αγώνων».
Ο Νίκος Κυριακίδης, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής Οικονομικού Ελέγχου του ΚΚΕ, έκανε λόγο για την προσφορά στις επερχόμενες γενιές, αυτού του έργου: «Το έργο αυτό είναι μια προσπάθεια παρουσίασης όλων των γεγονότων που συνέβησαν στο Μακρονήσι αλλά και πέραν αυτού. Ολοι όσοι πήραν μέρος έχει ο καθένας τους μια ξεχωριστή συμβολή. Αυτός, η οικογένειά του, τα παιδιά του, όλοι. Συνεπώς, αυτή η δουλιά, είναι μια δουλιά που περισσότερο τους νέους, φωτίζει, ενδιαφέρει. Και αυτό γιατί, είναι αυτοί που θα πάρουν τη φλόγα του αγώνα των αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης, για να εκπληρώσουν τα οράματά τους».
Ο Σταμάτης Καββαδίας, επίτιμος δικηγόρος, μίλησε στο «Ρ» για το βιβλίο: «Το βιβλίο αυτό είναι ένα ομαδικό έργο από τους ανθρώπους που έζησαν στη Μακρόνησο, σ' εκείνον τον Αρμαγεδδώνα της εποχής εκείνης και δίνει ζωντανά με τραγικό τρόπο την όλη ζωή που πέρασαν στα χέρια της παράταξης εκείνης, η οποία, μακριά από την Αντίσταση, δοσιλογική όπως ήταν, προσπάθησε να εξαφανίσει τους ανθρώπους εκείνους που είχαν δώσει το παν στην Αντίσταση».
Ο «Ρ» δημοσιεύει σήμερα, ως ελάχιστο φόρο τιμής, τα ονόματα των έντεκα συντρόφων, Μακρονησιωτών - εξορίστων, οι οποίοι αν και έγραψαν κείμενα για το δίτομο αυτό έργο, εντούτοις, πέθαναν στη διάρκεια της προετοιμασίας του, πριν το δουν ολοκληρωμένο. Οι σύντροφοι αυτοί είναι:
Στέφανος Παπαγιάννης, Ντίνος Ζήκος, Τάκης Παπανικολάου, Γεράσιμος Κοτροκόης, Αχιλλέας Μπλάνας, Αριστείδης Λαμπρούλης, Βαγγέλης Τσακίρης, Γιάννης Γιάνναρης, Κώστας Παλαιολόγος, Τάκης Παπάς και Γιάννης Παλαβός.