Κείμενο βασισμένο στο Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, τόμος Β1, με εικονογράφηση από πίνακες Σοβιετικών ζωγράφων
Mikhail Khmelko, «Ο θρίαμβος της νικήτριας πατρίδας» |
Στις παρακάτω γραμμές, που βασίζονται στον Β1 Τόμο του Δοκιμίου Ιστορίας του ΚΚΕ, σημειώνουμε ορισμένες από τις κυριότερες πλευρές της συνεισφοράς στην ΕΣΣΔ στην Αντιφασιστική Νίκη.
Η πρώτη μεγάλη ήττα των χιτλερικών στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο σημειώθηκε στις αρχές του 1942 στις προσβάσεις της Μόσχας. Η ήττα αυτή και η πετυχημένη αντεπίθεση του Κόκκινου Στρατού το χειμώνα του 1941 - 1942 είχαν τεράστια στρατιωτικοπολιτική και διεθνή σημασία. Η συντριβή των χιτλερικών στρατευμάτων στα πρόθυρα της Μόσχας ήταν το αποφασιστικό στρατιωτικοπολιτικό γεγονός του πρώτου χρόνου του γερμανοσοβιετικού πολέμου. Το χιτλερικό σχέδιο του «κεραυνοβόλου» πολέμου κατέρρευσε ολοκληρωτικά και διαψεύστηκε ο μύθος για το αήττητο του γερμανικού στρατού.
Στις 19 Νοέμβρη 1942 μπήκε σε εφαρμογή το σοβιετικό σχέδιο αντεπίθεσης στην περιοχή του Στάλινγκραντ. Οι τρομακτικές μάχες που ακολούθησαν τέλειωσαν στις 2 Φλεβάρη 1943, με τη συντριβή των γερμανικών στρατευμάτων και των συμμάχων τους και την παράδοση της στρατιάς του Φον Πάουλους.
Alexander Alexandrovich Deyneka, «Η υπεράσπιση της Σεβαστούπολης» |
Η στροφή που σημειώθηκε στην πορεία του πολέμου, με τη μεγαλειώδη νίκη του Κόκκινου Στρατού επί του γερμανικού στο Στάλινγκραντ, έγινε αμετάστρεπτη μετά και από τη συντριβή των γερμανικών στρατευμάτων στο Κουρσκ (5 Ιούλη - 23 Αυγούστου 1943), όπου διεξήχθη η μεγαλύτερη στην ιστορία μάχη τεθωρακισμένων αρμάτων.
Η Σοβιετική Ενωση αντιμετώπισε τις δυνάμεις του Αξονα στην ηπειρωτική Ευρώπη μόνη της επί 2 ολόκληρα χρόνια. Στο Λένινγκραντ, λαός και στρατός παρέμειναν αλύγιστοι υπερασπιστές της πόλης κατά την πλέον αιματηρή πολιορκία στην Ιστορία, που κράτησε 872 μέρες και κόστισε τη ζωή σε πάνω από 1.000.000 Σοβιετικούς πολίτες. Σε αυτό το διάστημα ο γερμανικός στρατός έριξε πάνω στο Λένινγκραντ περισσότερες από 5.000 ωρολογιακές και 100.000 εμπρηστικές βόμβες, καθώς και 150.000 περίπου βλήματα πυροβολικού. Καταστράφηκαν πάνω από 3.000 κτίρια. Το πρώτο ρήγμα στον αποκλεισμό του Λένινγκραντ έγινε στις 18 Γενάρη 1943, ενώ στις 27 Γενάρη 1944 λύθηκε η πολιορκία.
Fedor Ivanovich, «Οι φασίστες τρέπονται σε φυγή» |
Η ΕΣΣΔ σήκωσε το κύριο βάρος του πολέμου, τόσο από την άποψη των θυσιών της σε έμψυχο δυναμικό και άψυχο υλικό, όσο και από την άποψη της συμβολής της στη στρατιωτική συντριβή του Αξονα. Ακόμα και όταν ξεκίνησε η εκστρατεία των ΗΠΑ - Βρετανίας κατά της Ιταλίας τον Ιούλη του 1943, η κατανομή των γερμανικών δυνάμεων ήταν 257 μεραρχίες στο ανατολικό μέτωπο και μόλις 26 στην Ιταλία. Ακόμα και μετά την απόβαση στη Νορμανδία, ο Αξονας συνέχισε να διατηρεί στο ανατολικό μέτωπο περίπου τετραπλάσιες δυνάμεις απ' ό,τι στο δυτικό (56-75 μεραρχίες της Βέρμαχτ στο δυτικό μέτωπο, έναντι 190-270 μεραρχιών που διατηρούσε στο ανατολικό μέτωπο).
Στις 7 Απρίλη 1945 ο Ι. Β. Στάλιν έγραψε προς τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ρούζβελτ:
«Είναι δύσκολον να συμφωνήση κανείς με την γνώμην ότι η μη προβολή αντιστάσεως από μέρους των Γερμανών εις το δυτικόν μέτωπον εξηγείται μόνον από το γεγονός ότι ούτοι συνετρίβησαν. Οι Γερμανοί έχουν εις το ανατολικόν μέτωπον 147 μεραρχίας. Θα ημπορούσαν χωρίς να ζημιώσουν την υπόθεσίν τους να αποσπάσουν από το ανατολικόν μέτωπον 15 - 20 μεραρχίας και να τας μεταφέρουν προς βοήθειαν των στρατευμάτων τους εις το δυτικόν μέτωπον. Εν τούτοις οι Γερμανοί δεν το έκαμαν. Συνεχίζουν να μάχωνται με λύσσαν εναντίον των Ρώσων δια κάποιον πολύ ολίγον γνωστόν σιδηροδρομικόν σταθμόν Ζεμλιάνιτσα εις την Τσεχοσλοβακίαν, που τους χρειάζεται τόσον όσον και εις τον πεθαμένον τα καταπλάσματα, εξ άλλου όμως παραδίδουν χωρίς καμμίαν αντίστασιν τόσον σπουδαίας πόλεις εις το κέντρον της Γερμανίας όπως το Οσναμπρουκ, το Μανχάιμ, το Κάσσελ. Θα παραδεχθήτε ότι η συμπεριφορά αυτή των Γερμανών είναι κάτι περισσότερον από περίεργος και ακατανόητος».
K. Antonov, «Οι νικητές» |
Από τα 260 δισ. δολάρια του συνολικού ύψους των ζημιών που υπέστη η ευρωπαϊκή ήπειρος στη διάρκεια του πολέμου, τα 128 δισ. δολάρια αναλογούσαν στην ΕΣΣΔ: Σε σωρούς ερειπίων μετατράπηκαν 1.710 πόλεις της ΕΣΣΔ. Ακόμα, κάηκαν 70.000 χωριά και κεφαλοχώρια. Καταστράφηκαν ολοκληρωτικά ή εν μέρει 32.000 βιομηχανικές επιχειρήσεις και 65.000 χιλιόμετρα σιδηροδρομικών γραμμών. Καταληστεύθηκαν 98.000 κολχόζ, 5.000 σοβχόζ και Μηχανοτρακτερικοί Σταθμοί, χιλιάδες νοσοκομεία, σχολεία, μουσεία, ανώτερα ιδρύματα και βιβλιοθήκες.
Η εποποιία της Σοβιετικής Ενωσης συντελέστηκε πάνω και χάρη στην ύπαρξη ισχυρών βάθρων που είχαν οικοδομηθεί μέσα σε πολύ λίγα χρόνια ύστερα από την Οκτωβριανή Επανάσταση και τα ερείπια του εμφύλιου ταξικού πολέμου που την ακολούθησε. Αυτές οι προϋποθέσεις της νίκης ήταν:
α) Η σοσιαλιστική οικονομία: Ο Κόκκινος Στρατός δεν θα μπορούσε να σταθεί αν δεν «πατούσε» γερά στις βάσεις μιας πανίσχυρης πολεμικής οικονομίας, που έγινε δυνατό να οικοδομηθεί χάρη στον ρόλο της εργατικής σοβιετικής εξουσίας, στα πλεονεκτήματα που προσφέρουν η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής και ο κεντρικός σχεδιασμός της οικονομίας, θεμελιώδης προϋπόθεση και για την ταχύτατη προσαρμογή της σοσιαλιστικής οικονομίας σε συνθήκες αμυντικού πολέμου. Χάρη στον σοσιαλιστικό χαρακτήρα της οικονομίας, η ΕΣΣΔ έγινε η πιο ισχυρή βιομηχανικά χώρα της Ευρώπης.
Αποτελεί προπαγανδιστικό τέχνασμα ο ισχυρισμός ότι η ΕΣΣΔ μπόρεσε να νικήσει στηριγμένη κυρίως στη βοήθεια που της δόθηκε από τις ΗΠΑ, Μ. Βρετανία και Καναδά. Η βοήθεια που δόθηκε, πέρα από το γεγονός ότι ήταν με τη μορφή του δανεισμού, που επιβάρυνε τη σοβιετική οικονομία, σε καμία περίπτωση δεν υπήρξε καθοριστική1.
β) Ο ρόλος του Κόμματος: Με την έναρξη της εισβολής το Κομμουνιστικό Κόμμα της ΕΣΣΔ μετατράπηκε σε συλλογικό οργανωτή και καθοδηγητή της αμυντικής πολεμικής προσπάθειας, τόσο στην πρώτη γραμμή όσο και στα μετόπισθεν.
Μόνο τον πρώτο χρόνο του πολέμου εντάχθηκαν στον Κόκκινο Στρατό και Ναυτικό περίπου 1.000.000 μέλη του Κόμματος και 2.000.000 μέλη της Νεολαίας του. Σχεδόν το 1/3 των μελών της Κεντρικής Επιτροπής βρισκόταν στο μέτωπο. Συνολικά το ποσοστό του κομματικού δυναμικού που εντάχθηκε στις στρατιωτικές και παραγωγικές ανάγκες του πολέμου έφτασε το 81,8%. Ενας στους δύο άνδρες και γυναίκες των σοβιετικών Ενόπλων Δυνάμεων προς το τέλος του πολέμου ήταν οργανωμένος κομμουνιστής και κομσομόλος. Σύμφωνα με άλλη πηγή, στις αρχές του 1945 στον Κόκκινο Στρατό και στον Στόλο υπήρχαν 3.325.000 κομμουνιστές, ή σχεδόν το 60% της συνολικής δύναμης του Κόμματος. Μεγάλη ήταν και η συμβολή όλων των εθνοτήτων και εθνικοτήτων της ΕΣΣΔ. Αντιπρόσωποι εκατό εθνοτήτων και εθνικοτήτων τιμήθηκαν με την ανώτατη τιμή του «Ηρωα της Σοβιετικής Ενωσης».
Στους πρώτους 6 μήνες του πολέμου το Κόμμα είχε πάνω από 500.000 νεκρούς, ενώ έως το 1945 είχαν δώσει τη ζωή τους περίπου 3.000.000 κομμουνιστές και κομμουνίστριες.
Οι απώλειες που είχε η Σοβιετική Ενωση, τόσο σε ανθρώπινο όσο και σε υλικό δυναμικό, επέδρασαν στη συνέχεια αρνητικά στην πορεία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Αυτό το ζήτημα χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση, όπως επίσης οι συνέπειες στο Κόμμα και στο κράτος από την πίεση που άσκησαν τα πρώην καπιταλιστικά στοιχεία στην ΕΣΣΔ αλλά και τα υπάρχοντα μικροαστικά στρώματα, που συμμετείχαν στον πόλεμο κατά της γερμανικής εισβολής.
1. Μια σειρά ιστοριογράφοι υπολογίζουν το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της ΕΣΣΔ με βάση τον τρόπο υπολογισμού του από την αστική πολιτική οικονομία. Το ΑΕΠ δεν υπήρχε ως οικονομετρικό μέσο στις σοσιαλιστικές χώρες, διότι μετρούσαν μόνο την ποσότητα των παραγόμενων προϊόντων. Σε κάθε περίπτωση, αν δεχτούμε την καπιταλιστική μέτρηση, το ΑΕΠ της ΕΣΣΔ υπολογίζεται σε 2.905,76 δισ. δολάρια σε πραγματικές τιμές 2003, κατά τα έτη 1941-1945 (Mark Harisson, «The economics of World War II» στο Mark Harisson (Ed.), «The Economics of World War II», εκδ. «Cabridge University Press», Cabridge, 1998, σελ. 10). Η οικονομική βοήθεια κυρίως των ΗΠΑ, αλλά και της Μ. Βρετανίας και του Καναδά, ανήλθε σε 130 δισ. δολάρια (σε πραγματικές τιμές 2003), ή στο 4,47% του ΑΕΠ της ΕΣΣΔ των χρόνων 1941-1945 (Oleg Burdinsky, «Lend-Lease Importance cannot be Overstimated», http://rbth.com/business/2015/05/08/allies_gave_soviets_130_billion_under_lendlease_45879.html).
Η ΚΟ Κεντρικής Μακεδονίας του ΚΚΕ τιμώντας τη μνήμη των ηρωικών εργατών του Μάη του '36 θα καταθέσει στεφάνια την Κυριακή 9 Μάη στις 10.30 π.μ., στο Μνημείο των Καπνεργατών.
Στη συνέχεια, στις 12 μ., στα νεκροταφεία της Ευαγγελίστριας θα καταθέσει στεφάνι στη μνήμη του Γ. Τσαρουχά, στελέχους του ΚΚΕ, βουλευτή της ΕΔΑ και μαχητή του αντιδικτατορικού αγώνα που βρήκε μαρτυρικό θάνατο στη διάρκεια της χούντας.
Επίσης, τιμώντας τον ηρωικό Μάη του 1936, οι κλαδικές Οργανώσεις της ΚΟ Κεντρικής Μακεδονίας του ΚΚΕ οργανώνουν εκδηλώσεις το Σαββατοκύριακο 8 - 9 Μάη: Το Σάββατο 8/5 προγραμματίζουν Ιστορικούς Περιπάτους, στις 10 π.μ. και στις 12 μ., με σημείο εκκίνησης την πλατεία Ελευθερίας. Την Κυριακή 9/5, στις 6.30 το απόγευμα, θα πραγματοποιηθεί συγκέντρωση στη Νέα Παραλία Θεσσαλονίκης (Ομπρέλες).
Εκδήλωση για την 9η Μάη πραγματοποιούν οι Οργανώσεις Λάρισας του ΚΚΕ και της ΚΝΕ και το Παράρτημα της ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ, την Κυριακή 9 Μάη, στις 10.30 π.μ., στο Μνημείο του Αντιαεροπορικού, στο Ομορφοχώρι.
Συγκέντρωση για την 9η Μάη, αλλά και για τους 11 ΕΑΜίτες - κομμουνιστές που απαγχονίστηκαν στην πλατεία στα Ψηλά Αλώνια, οργανώνουν οι Οργανώσεις Αχαΐας του ΚΚΕ και της ΚΝΕ και το Παράρτημα Πάτρας της ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ την Κυριακή 9 Μάη, στις 11 π.μ. στην πλατεία Υψηλών Αλωνιών. Θα μιλήσει ο Μιχάλης Αναστασίου, μέλος της Επιτροπής Περιοχής Δυτικής Ελλάδας του ΚΚΕ.
Το Παράρτημα Αρκαδίας της ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ οργανώνει εκδήλωση τιμής και μνήμης για τα 76 χρόνια από την Αντιφασιστική Νίκη των Λαών, την Κυριακή 9 Μάη στις 11 το πρωί στο μνημείο στον Αγιο Νικόλα στην Τρίπολη.
Στεφάνια στο Μνημείο Πεσόντων στον Γολγοθά Χανίων, στις 12 μ. και στο Μνημείο Στρατιωτών του Κόκκινου Στρατού της ΕΣΣΔ στο νεκροταφείο του Αγίου Λουκά, στη 1 μ.μ., θα καταθέσουν την Κυριακή 9 Μάη αντιπροσωπείες της ΤΕ Χανίων του ΚΚΕ και του ΔΣ του Παραρτήματος Χανίων της ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ.
Με αφορμή την επέτειο της Αντιφασιστικής Νίκης των Λαών η ΤΕ Ενεργειακού Κέντρου του ΚΚΕ οργανώνει εκδήλωση τιμής και μνήμης την Κυριακή 9 Μάη, στις 12 το μεσημέρι, στο χώρο του Μνημείου των Σοβιετικών Στρατιωτών, τιμώντας τους τρεις Σοβιετικούς στρατιώτες Αλεξέι, Σεργκέι και Ρουμπέν, μέλη της ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης, που σκοτώθηκαν το 1944 υπερασπιζόμενοι τους κατοίκους των χωριών Μεσόβουνο και Πύργοι κατά την επιχείρηση «Μαγιάτικη Καταιγίδα».
Οι ΤΟ Ξάνθης του ΚΚΕ και της ΚΝΕ και το Παράρτημα Ξάνθης της ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ οργανώνουν εκδηλώσεις: Στον Πετεινό στις 11 π.μ., στο Μνημείο των δολοφονημένων Τάσου Λαζαρίδη και Βασίλη Κωστελίδη από τους Βούλγαρους φασίστες, με ομιλητή τον Μπάμπη Φωτιάδη μέλος της Κεντρικής Διοίκησης της ΠΕΑΕΑ ΔΣΕ. Στην κεντρική πλατεία της Ξάνθης στις 6.30 μ.μ., με ομιλητή τον Ορέστη Λιώλη, Γραμματέα της ΤΕ Ξάνθης του ΚΚΕ.
Η Πανελλήνια Ενωση Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης και Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ), τιμώντας την επέτειο της Αντιφασιστικής Νίκης των Λαών και τη συνεισφορά της ΕΑΜικής Αντίστασης και των ηρώων αγωνιστών στην απελευθέρωση της πατρίδας μας από τον ναζί κατακτητή, θα καταθέσει στεφάνι, το Σάββατο 8 Μάη, στις 6 μ.μ., στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.
Η Γραμματεία Θεσσαλονίκης του ΠΑΜΕ καλεί σε συμμετοχή στην εκδήλωση που οργανώνει την Κυριακή 9 Μάη στις 10.30 π.μ. στο Αγαλμα Βενιζέλου, για την επέτειο της Μεγάλης Αντιφασιστικής Νίκης των Λαών και τον ηρωικό ξεσηκωμό των εργατών τον Μάη του '36. Μεταξύ άλλων αναφέρει: «Οι ταξικές δυνάμεις, το ΠΑΜΕ, τιμούν τη μέρα - σύμβολο της Αντιφασιστικής Νίκης των Λαών, τη μνήμη των νεκρών της τάξης μας τον Μάη του '36 στη Θεσσαλονίκη. Τις μέρες που συμβολίζουν ότι το εργατικό κίνημα έχει τον τρόπο, τη δύναμη να συντρίψει τον φασισμό και όσους τον εκτρέφουν και τον στηρίζουν, τις μέρες που δείχνουν τον δρόμο που πρέπει να χαράξει το εργατικό κίνημα για να οδηγηθεί σε κατακτήσεις».