Οι αρχαιολόγοι επί το έργον στη σπηλιά Ντενίσοβα της Σιβηρίας. Ανάμεσά τους οι Τόμας Χάιαμ και Κατερίνα Δούκα |
Υπάρχουν αρκετές σημαντικές αρχαιολογικές ανασκαφές σχετιζόμενες με αυτήν τη μεταβατική περίοδο, που περιέχουν πέτρινα εργαλεία και άλλα τεχνουργήματα. Ομως πολλά από αυτά τα σημεία, συμπεριλαμβανόμενης της Ντενίσοβα, δεν έχουν ανθρώπινα απολιθώματα αρκετά πλήρη, ώστε να ταξινομηθούν σε κάποιο συγκεκριμένο είδος, με βάση τα φυσικά χαρακτηριστικά τους. Αυτή η απουσία παρεμποδίζει την ικανότητα των επιστημόνων να προσδιορίσουν ποιο είδος έκανε τι και πότε.
Μικροθραύσματα απολιθωμένων οστών. Πριν την τεχνική ZooMS η αναζήτηση εκείνων που προέρχονται από είδη του ανθρώπινου γένους ήταν σαν να ψάχνεις «βελόνα στ' άχυρα» |
Ο απευθείας προσδιορισμός της ηλικίας των θραυσμάτων είναι μια καταστροφική διαδικασία. Ενα μέρος του οστού πρέπει να θυσιαστεί για να γίνει η ανάλυση. Οι έφοροι των μουσείων δεν είναι πρόθυμοι να υποβάλουν πιο ολοκληρωμένα οστά σε τέτοια ανάλυση. Αλλά δεν έχουν καμιά αναστολή όταν πρόκειται για θρύψαλα οστών.
Η δυνατότητα προσδιορισμού της ηλικίας απολιθωμάτων που βρίσκονται μαζί με τεχνουργήματα, είναι πολύτιμη για σημεία όπως η Ντενίσοβα και άλλες ανασκαφές, που οι επιστήμονες ξέρουν ότι ήταν κατάλυμα πολλών ανθρώπινων ειδών στο παρελθόν. Πολλοί ερευνητές έχουν υποστηρίξει ότι τα συμβολικά και διακοσμητικά τεχνουργήματα που θυμίζουν τις σύγχρονες αντιληπτικές ικανότητες του ανθρώπου, οφείλονται αποκλειστικά στον Homo sapiens. Αλλοι όμως εκτιμούν ότι οι Νεάντερταλ και άλλα ανθρώπινα είδη επίσης κατασκεύαζαν τέτοια αντικείμενα και ίσως μετέφεραν μερικές από τις ικανότητες και τις παραδόσεις τους στον άνθρωπο τον σοφό, όταν συναντήθηκαν. Η ικανότητα ταυτοποίησης και χρονολόγησης των θραυσμάτων οστών σημαίνει ότι οι ερευνητές μπορούν να αρχίσουν να συνθέτουν το χρονολόγιο αυτών των τοποθεσιών με πολύ μεγαλύτερη λεπτομέρεια και να φωτίσουν ένα κρίσιμο κεφάλαιο της ανθρώπινης προϊστορίας.
Το θραύσμα οστού από τη σπηλιά Ντενίσοβα που αποδείχτηκε ότι ανήκε σε κορίτσι με μητέρα Νεάντερνταλ και πατέρα Ντενίσοβαν |
Γνωρίζουμε σήμερα από γενετικές αναλύσεις ότι οι Νεάντερταλ και οι Homo sapiens διασταυρώθηκαν τουλάχιστον τρεις φορές τα τελευταία 100.000 χρόνια και ότι αναμείχθηκαν και Νεάντερταλ με Ντενίσοβαν και Homo sapiens με Ντενίσοβαν. Ως αποτέλεσμα, η αντίληψη που υπήρχε από παλιά ότι ο άνθρωπος ο σοφός εξαπλώθηκε από την Αφρική και εξάλειψε τα άλλα είδη του ανθρώπινου γένους, μέσα σε μια στιγμή έδωσε τη θέση της σε ένα πιο περίπλοκο σενάριο, αλληλοδιασταύρωσης και ανταλλαγής γονιδίων ανάμεσα στα είδη.
Ο Τόμας Χάιαμ, του πανεπιστημίου της Οξφόρδης και η Κατερίνα Δούκα, του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ ξεκίνησαν να ασχολούνται πριν από έξι χρόνια με το πρόβλημα της χρονολόγησης των κομματιών οστών της Ντενίσοβα. Τα 135.000 κομμάτια οστών που έχουν ανασκαφεί από το 2008 έως σήμερα στην Ντενίσοβα είναι ιδιαίτερα μικροσκοπικά, καθώς η σπηλιά διαχρονικά ήταν και χώρος όπου φώλιαζαν διάφοροι θηρευτές, κυρίως ύαινες, οι οποίοι μασούσαν τα κόκαλα που έβρισκαν. Ετσι το 95% των θραυσμάτων ήταν πρακτικά άχρηστο για σκοπούς ταξινόμησης. Αντίθετα το DNA που παρέμενε στα οστά ήταν σε πολύ καλή κατάσταση εξαιτίας της σταθερής και μόνιμα υπό το μηδέν θερμοκρασίας στη σιβηριανή σπηλιά. Και τα δύο πληρέστερα γονιδιώματα προϊστορικών ανθρώπων που έχουν ανακτηθεί προέρχονται από θραύσματα οστών της Ντενίσοβα. Το να βρεθούν τα θραύσματα που προέρχονται από ανθρώπους, μέσα στο πλήθος των κομματιών οστών, ήταν σαν να ψάχνει κανείς «βελόνα στ' άχυρα». Εκεί ήταν που οι δύο ερευνητές και οι ομάδες τους εφάρμοσαν με επιτυχία την τεχνική της ζωοαρχαιολογίας μέσω φασματομετρίας μάζας. Πολλά θραύσματα ανθρώπινων οστών θα έμενα ίσως για πάντα αταυτοποίητα στην αφάνεια, αν δεν υπήρχε η ZooMS.
Αλλη επιστημονική ομάδα, εφαρμόζοντας την τεχνική ZooMS στα ευρήματα από το Grotte du Renne στη Βουργουνδία της Γαλλίας, επιβεβαίωσε ότι τα 28 θραύσματα οστών Νεάντερταλ, που εντοπίστηκαν, βρίσκονται στο ίδιο στρώμα με εξελιγμένα εργαλεία και διακοσμητικά τεχνουργήματα, άρα οι Νεάντερταλ ήταν οι κατασκευαστές τους και όχι οι Homo sapiens.