Τους κομμουνιστές που δε φοβήθηκαν σίδερο και ατσάλι, τους μαχητές που αντιμετώπισαν τα πιο βάρβαρα και απάνθρωπα βασανιστήρια της αντίδρασης τίμησε το ΚΚΕ, το Σαββατοκύριακο, στη Λακωνία.
Ζωντάνεψαν στιγμές ηρωισμού και αυταπάρνησης. Το Κόμμα τίμησε τους ήρωές του. Η Σπάρτη για δύο μέρες έζησε κάτι ξεχωριστό. Μέλη, οπαδοί και φίλοι του Κόμματος είχαν την ευκαιρία να δουν για πρώτη φορά μέρος από το αρχείο του Βαγγέλη Ρογκάκου, γραμματέα της ΕΠ Πελοποννήσου του Κόμματος στον εμφύλιο πόλεμο και πολιτικού επιτρόπου της 3ης Μεραρχίας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Το Σάββατο το βράδυ προβλήθηκε η ταινία «Η κάθοδος των εννέα», στο κλειστό γυμναστήριο του Δήμου Σπάρτης.
Την Κυριακή το πρωί πραγματοποιήθηκε πορεία που ξεκίνησε από έναν τόπο - κολαστήριο, τις τότε φυλακές της Σπάρτης. Οι συγκεντρωμένοι πορεύτηκαν ως το κλειστό γυμναστήριο, με προμετωπίδα το πανό που έγραφε: «Κόμμα πρωτοπόρο. Οργανωτής και καθοδηγητής της λαϊκής πάλης. 90 χρόνια ΚΚΕ», όπου παρακολούθησαν την ομιλία της ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ.
Στο χώρο της συγκέντρωσης, στην είσοδο των φυλακών, καταφτάνει και η ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, Αλέκα Παπαρήγα. Αμέσως, κόκκινες σημαίες ξεπροβάλλουν από τα σιδερόφραχτα παράθυρα των φυλακών. Ο κόσμος ξεσπά σε συνθήματα: «Εννιά δεκαετίες αγώνας και θυσία, το ΚΚΕ στην πρωτοπορία», «Ούτε σε εξορίες ούτε σε φυλακές, ποτέ τους δε λυγίσανε οι κομμουνιστές», «Οι μαχητές του Πάρνωνα δε λύγισαν ποτέ, δόξα και τιμή στην 3η Μεραρχία του ΔΣΕ».
«Πολλοί από τους αδούλωτους αυτούς - τους σταυραετούς της λευτεριάς - μαρτύρησαν, βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν από το δοσίλογο κράτος και τους συνεργάτες των κατακτητών. Από αυτές τις φυλακές πέρασαν εκατοντάδες συναγωνιστές και σύντροφοι και εκτελέστηκαν. Στο Μονοδέντρι 118, στην Κοκκινόλουτσα 45, στο Αλεποχώρι 32, στην Ανάληψη της Σπάρτης 25, στην Τρύπη 55, στον Πασσαβά Γυθείου 50, στη Μονεμβασιά 10 καθώς και σε πολλά άλλα μέρη και χωριά της Λακωνίας και του Μοριά».
Καταλήγοντας τόνισε: «Οι φυλακές της Σπάρτης και του Γυθείου είναι χώροι ιστορικής μνήμης. Γι' αυτό πρέπει να γίνουν ιστορικά διατηρητέα μνημεία, για να τιμάμε τη μνήμη όσων έπεσαν στην άνιση πάλη και αγώνα για μια ελεύθερη, πιο δίκαιη και ειρηνική ζωή».
Από την οικογένεια των Πετρουλαίων, η Δήμητρα Πέτρουλα επεσήμανε ότι: «Το 99,9% του ΔΣ Πελοποννήσου δολοφονήθηκε ή εκτελέστηκε με στημένες δίκες. Οργίαζαν οι χίτες σε όλη τη Λακωνία και ιδιαίτερα στη Μάνη. Δεν ξέφυγε κανένας λόγω του Ισθμού της Κορίνθου. Εδώ έγινε πραγματική γενοκτονία των κομμουνιστών κι όλων όσοι αντιστάθηκαν στους Γερμανούς».
Σκηνές από την πορεία που ξεκίνησε από ένα τόπο - κολαστήριο, τις τότε φυλακές της Σπάρτης και τερμάτισε στο κλειστό γυμναστήριο της πόλης |
Στο χώρο της έκθεσης μπορούσε κανείς να δει το ανακοινωθέν υπαρθ. II του ΔΣΕ, Αρχηγείον Πελοποννήσου, το Συγκρότημα (Πάρνωνα). «Στις 19/6/47 εκδηλώθηκε εκκαθαριστική επιχείρηση στον Πάρνωνα. Ο εχθρός διέθεσε περισσότερο από 3.000 στρατό και χωροφυλακή (...) Ετσι ο εχθρός σαν άλλος Μπραΐμης (σ.σ. αφού δεν κατάφερε να ζημιώσει στο ελάχιστο τον ΔΣΕ) καίγοντας και καταστρέφοντας τα δάση, τα σπαρτά των χωρικών, απαγορεύοντας κάθε κίνηση τσοπάνη και αγρότη στις δουλειές τους, πέτυχε το παραπάνω αποτέλεσμα που το χαρακτηρίζει ολοκληρωτική αποτυχία. Ο ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΘΑ ΝΙΚΗΣΕΙ. ΖΗΤΩ Ο ΗΡΩΙΚΟΣ ΛΑΟΣ ΤΗΣ ΛΑΚΩΝΙΑΣ. Κάπου στον Πάρνωνα».
Πιο δίπλα υπάρχει ένα κωδικοποιημένο μήνυμα με διάφορους αριθμούς που κάθε ένας από αυτούς αντιπροσωπεύει και μια λέξη. Η αποκρυπτογράφηση του μηνύματος ακολουθεί. Υπάρχουν άρθρα για το πώς πρέπει να οργανωθεί η διαφώτιση στην 3η Μεραρχία του ΔΣΕ με τον χαρακτηριστικό τίτλο - προτροπή: «Λόγος στυλώνει την ψυχή και λόγος την γκρεμίζει».
Εγγραφο του υπουργείου Στρατιωτικών με τον τίτλο «Σημείωμα Ελευθέρας Εισόδου», καταδεικνύει τη σύμφυση του αστικού κράτους με τις συμμορίες των χιτών. Συγκεκριμένα αναφέρει: «Διά τον Παναγιώτη Κατσαρέα (σ.σ. ενός εκ των αρχηγών των χιτών στη Λακωνία) επιτρέπεται η είσοδος εις το Υπουργείον δι' οιανδήποτε ημέραν και ώραν. Εν Αθήναι την...- Απριλίου 1946. Εντολή Υπουργού».
Ξεχωριστή στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε η αναφορά των ελάχιστων εν ζωή μαχητών και αγωνιστών του ΔΣ Πελοποννήσου που παραβρέθηκαν. Είναι οι: Σταύρος Μιχαλακάκος, Λευτέρης Αναστασάκος, Αντωνία Μιχαλακάκου, Ηλίας Παπαδόγιαννης, Γεράσιμος Γιακουμάκης, Μιχάλης Ψαράκος, Πουλίκος Ψικάκος, Γιάννης Καούνος, Τασία Πλαγιανού, Γιάννης Ξανθάκος, Χρήστος Κουτσοβασίλης.