Το 90% των Ελλήνων βρίσκεται πλέον εκτός αγοράς νεόδμητων κατοικιών, και μόνο αν προστεθούν οι παλιότερες κατοικίες, το ποσοστό πέφτει στο 75%
RIZOSPASTIS |
Για την πλειοψηφία τους, η αγορά κατοικίας αποτελεί πλέον ένα άπιαστο όνειρο. Μελέτη της «Cerved» υπολογίζει ότι το 90% των Ελλήνων βρίσκεται πλέον εκτός αγοράς νεόδμητων κατοικιών, και μόνο αν προστεθούν οι παλιότερες κατοικίες, το ποσοστό πέφτει στο 75%.
Δηλαδή, μόνο ένα και 10% και 25% αντίστοιχα μπορεί να αντεπεξέλθει στο μεγάλο κόστος της αγοράς στέγης κι αυτοί με μεγάλη ανομοιομορφία στις δυνατότητές τους.
Με βάση τα στοιχεία της έρευνας, το 2023, το 42% των ελληνικών νοικοκυριών καταγράφει μέσο εισόδημα κάτω από 20.000 ευρώ, με τον μέσο μεικτό μισθό να φτάνει τα 1.251 ευρώ.
Δυσβάσταχτο είναι και το αυξημένο κόστος δανεισμού. Πρόσφατη μελέτη της «Cerved Property Services», σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια Αθηνών και Μακεδονίας, με τίτλο «Affordable Housing Special Report», κατέδειξε την περιορισμένη δυνατότητα πρόσβασης σε τραπεζικό δανεισμό για τα ελληνικά νοικοκυριά.
Σύμφωνα με την έρευνα, το 80% των πράξεων για αγορά κατοικίας το 2008 γινόταν με τραπεζικό δανεισμό (13,2 δισ. οι ετήσιες εκταμιεύσεις στεγαστικών δανείων). Το 2023 μόνο το 20% των πράξεων έχουν τραπεζικό δανεισμό (1,2 δισ. τα στεγαστικά δάνεια), που σημαίνει ότι οι (λιγότεροι) αγοραστές αναζητούν από άλλες, φτηνότερες πηγές τα χρήματα για κάποια αγορά, ή επιλέγουν να διαθέσουν τις όποιες οικονομίες τους, αντί να δανειστούν.
Δυσκολίες με τα δάνεια, με κίνδυνο να χάσουν το σπίτι τους, αντιμετωπίζουν βέβαια και χιλιάδες παλιοί δανειολήπτες, καθώς σύμφωνα με την έκθεση χρηματοπιστωτικής σταθερότητας της Τράπεζας της Ελλάδας, το α' εξάμηνο του 2024 η ροή νέων μη εξυπηρετούμενων δανείων διαμορφώθηκε σε 1,6 δισ. ευρώ.
Ολα τα παραπάνω, σε συνδυασμό με την αύξηση των τιμών στην αγορά στέγης, που φτάνει το 57% από το 2018, καθιστούν την Αθήνα μια από τις ακριβότερες πόλεις για την αγορά κατοικίας επιφάνειας 60 τετραγωνικών, καθώς απαιτούνται μισθοί 11,5 ετών για την κάλυψη αυτής της ανάγκης. Τελ Αβίβ, Παρίσι, Τόκιο και Χονγκ Κονγκ είναι οι μόνες ακριβότερες από την Αθήνα.
Το πρώτο τρίμηνο του 2024, οι τιμές των διαμερισμάτων για το σύνολο της χώρας αυξήθηκαν κατά 10,4%. Σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας, το 2023 οι τιμές των διαμερισμάτων αυξήθηκαν με μέσο ετήσιο ρυθμό 13,8%, έναντι αύξησης 11,9% το 2022.
Από την ανάλυση των στοιχείων κατά γεωγραφική περιοχή προκύπτει ότι η αύξηση των τιμών των διαμερισμάτων το α' τρίμηνο του 2024 σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2023 ήταν 9,4% στην Αθήνα, 12,2% στη Θεσσαλονίκη, 10,3% στις άλλες μεγάλες πόλεις και 12,1% στις λοιπές περιοχές της χώρας.
Ως αποτέλεσμα, η ιδιοκατοίκηση στην Ελλάδα έχει ήδη μειωθεί κατά 2,6 ποσοστιαίες μονάδες το χρονικό διάστημα 2019 - 2022. Το 2022 ήταν η πρώτη χρονιά που καταγράφηκε ποσοστό ιδιοκατοίκησης μικρότερο και από τα χρόνια των μνημονίων. Η μείωση του ποσοστού ιδιοκατοίκησης το διάστημα 2019 - 2022, σε απόλυτα νούμερα, αντιστοιχεί περίπου σε 102.695 κατοικίες (3.949.900 το στεγαστικό απόθεμα - Eurostat 2019).
Την ίδια ώρα, οι κατευθύνσεις της ΕΕ για την «πράσινη μετάβαση» προβλέπεται να δημιουργήσουν επιπλέον εμπόδια για την απόκτηση ή την ενοικίαση κατοικίας από τη λαϊκή οικογένεια, καθώς αυξάνουν ακόμα περισσότερο το κόστος.
Με βάση τον νέο κανονισμό που εγκρίθηκε και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όλες οι κατοικίες που είτε θα νοικιάζονται είτε θα πωλούνται, από το 2030 θα πρέπει να ανήκουν τουλάχιστον στην κατηγορία Ε' των Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης.
Ετσι, όσα ακίνητα κατατάσσονται σήμερα στις δύο τελευταίες κατηγορίες, σε περίπτωση που δεν αναβαθμιστούν ενεργειακά, θα τεθούν εκτός διαθεσιμότητας. Να σημειωθεί ότι υπολογίζεται πως το 55% του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος αφορά ακίνητα που έχουν κατασκευαστεί πριν από το 1980, χωρίς καμία μόνωση, ενώ δεν ακολουθούν και τους σύγχρονους αντισεισμικούς κανονισμούς.
Μάλιστα, ο «πήχης» θα ανέβει από το 2033, κατά ακόμα μία κατηγορία ενεργειακού πιστοποιητικού, δημιουργώντας έτσι μια κατάσταση όπου θα υπάρχει μεγάλο απόθεμα ακινήτων τα οποία δεν θα πληρούν τα κριτήρια, και δεν θα μπορούν ούτε να πουληθούν αλλά ούτε και να ενοικιαστούν.
Παρά τα όσα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ελληνικής αγοράς κατοικίας, το σύνολο των νοικοκυριών στην ΕΕ αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα.
Σύμφωνα με την Eurostat, από το 2010 έως το 2022 τα ενοίκια σε όλη την ΕΕ αυξήθηκαν 18% κατά μέσο όρο. Επίσης, αυξάνεται διαρκώς το ποσοστό των νοικοκυριών (πάνω από 10%) που καταβάλλουν τουλάχιστον το 40% του εισοδήματός τους για έξοδα στέγασης.
Οι επενδύσεις στις κατοικίες δεν βελτιώνουν την κατάσταση, αλλά αντίθετα «ζεσταίνουν» την αγορά και τα ενοίκια παίρνουν φωτιά. Στην Ολλανδία, για παράδειγμα, από το 2010 μέχρι σήμερα, το 25% των κατοικιών στις τέσσερις μεγαλύτερες πόλεις έχουν περάσει στα χέρια επενδυτών, που με τη σειρά τους εκτόξευσαν τα ενοίκια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, το 45,5% του πληθυσμού στην Ελλάδα καθυστερεί να πληρώσει το ενοίκιο ή τη δόση του στεγαστικού του δανείου, ενώ το 36,9% αδυνατεί να τα πληρώσει κάθε μήνα. Επίσης, το 74,6% των ενοικιαστών στην Ελλάδα δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για το ενοίκιο.
Στην Αττική, για ένα διαμέρισμα μέχρι 60 τ.μ. οι τιμές κυμαίνονται από 8,5 έως 15,5 ευρώ/τετραγωνικό. Σύμφωνα με στοιχεία από μεσιτικά site, ακόμα και στις περιοχές με τις χαμηλότερες τιμές/τ.μ. υπάρχουν περιπτώσεις που το α' εξάμηνο του 2024 οι αυξήσεις ξεπέρασαν το 10%. Οπως το Ιλιον, όπου σημειώθηκε 11,2% αύξηση και ένα τέτοιο σπίτι κοστίζει πλέον 537 ευρώ κατά μέσο όρο, ο Κορυδαλλός (15,60% αύξηση - 568 ευρώ ενοίκιο) και Περιστέρι (10,4% αύξηση - 578 ευρώ ενοίκιο).
Στη Θεσσαλονίκη η μέση τιμή ενοικίασης για διαμερίσματα μέχρι 60 τ.μ. ανέρχεται σε 9,46 ευρώ ανά τ.μ. το πρώτο εξάμηνο του 2024, παρουσιάζοντας αύξηση 6,7% σε σχέση με την αντίστοιχη περυσινή περίοδο. Στην Πάτρα η μέση τιμή ενοικίασης ανέρχεται σε 9,14 ευρώ ανά τ.μ., αυξημένη κατά 13,1%, και στο Ηράκλειο Κρήτης 9,85 ευρώ ανά τ.μ., με άνοδο 10,5%.
Τις αντιφάσεις που προκαλεί η καπιταλιστική αγορά στον εμπορευματοποιημένο τομέα της στέγης δείχνουν και τα εξής στοιχεία:
Να σημειωθεί ότι μεταξύ της απογραφής 2001 - 2011 είχε καταγραφεί στην Ελλάδα αύξηση του αριθμού των κατοικιών κατά 917.000, ενώ την επόμενη δεκαετία (2012 - 2022), στην οποία περιλαμβάνονται και τα χρόνια της μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης, υπολογίζεται πως οικοδομήθηκαν μόλις 155.000 κατοικίες.
Από τις 6,3 εκατομμύρια κατοικίες που καταγράφηκαν στην απογραφή του 2011, το 14%, δηλαδή 897.968, ήταν κενές. Από αυτές, το 31% βρίσκονταν στην Αθήνα, με 132.000 να υπολογίζονται τα κενά διαμερίσματα στο κέντρο, ενώ το 28% στον δήμο Πειραιά και το 28,2% στον δήμο Θεσσαλονίκης. Πλέον, οι κενές κατοικίες υπολογίζονται σε τουλάχιστον 700.000.
ΚΕΙΜΕΝΑ: Δημήτρης ΜΑΒΙΔΗΣ