Μερικά από τα πιο όμορφα κοκκολιθοφόρα που υπάρχουν |
Το φυτοπλαγκτόν υπάρχει σε αιώρηση μέσα σε κάθε ωκεανό, λίμνη και ποτάμι του κόσμου. Αλλά οι επιστήμονες ενδιαφέρονται περισσότερο για τα θαλάσσια είδη, που σαν σύνολο ίσως έχουν επηρεάσει τη ζωή πάνω στη Γη περισσότερο από κάθε άλλη ομάδα οργανισμών. Το πλαγκτόν βρίσκεται στην κυριολεξία στον πάτο της τροφικής αλυσίδας, αποτελώντας πηγή τροφής πρακτικά για κάθε ζώο της θάλασσας. Είναι οι πρόγονοι των φυτών της στεριάς, που φαίνεται να εξελίχτηκαν από συγκεκριμένη κατηγορία ωκεάνιου φυτοπλαγκτόν, πριν από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια. Το φυτοπλαγκτόν αφαιρεί το διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα, παράγοντας οξυγόνο μέσω της φωτοσύνθεσης και με μια διαφορετική διαδικασία σχηματίζει τις πλάκες ασβεστόλιθου, που ο Χάξλεϊ είχε βρει τόσο ενδιαφέρουσες. Στο πέρασμα των αιώνων, στρώμα το στρώμα ιζήματος κοκκολίθων, σχηματίζονται τέτοια τοπογραφικά ορόσημα όπως οι Λευκοί Λόφοι του Ντόβερ στη Βρετανία.
Μερικά από τα πιο όμορφα κοκκολιθοφόρα που υπάρχουν |
Φωτογραφίες από ηλεκτρονικό μικροσκόπιο των τριών κύριων ομάδων φυτοπλαγκτόν αποδεικνύουν ότι συχνά είναι εξαιρετικά όμορφα. Οι κοκκόλιθοι δεν είναι πάντα στρογγυλοί δίσκοι. Πολλοί μοιάζουν με τρομπέτες, φύλλα μαρουλιού, μαργαρίτες ή αστέρια. Οι εξωσκελετοί των διατόμων, μερικές φορές μοιάζουν σαν μικροσκοπικά συμμετρικά διακοσμημένα κουτάκια. Τα δινομαστιγωτά μοιάζουν άλλοτε με κόκκους γύρης κι άλλοτε με λιλιπούτειες άγκυρες πλοίων. Ανεξάρτητα από τη μορφή τους, τα σκληρά κελύφη αυτών των μικροοργανισμών μοιάζουν να εξυπηρετούν πάντα τον ίδιο σκοπό: την προστασία από τους κυνηγούς τους και ιδίως από το ζωοπλαγκτόν, που είναι ένα μικρό σκαλάκι πιο πάνω στην τροφική αλυσίδα.
Παρά το μικροσκοπικό του μέγεθος, το φυτοπλαγκτόν μπορεί να εξαπλωθεί με ραγδαίους ρυθμούς. Οταν οι συνθήκες είναι κατάλληλες, αναπτύσσονται τεράστιες «ανθίσεις», τόσο μεγάλες, που είναι ορατές ακόμα και από το Διάστημα. Οι κοκκόλιθοι του είδους Εμιλιάνα χάξλεϊ (ονομάστηκε έτσι προς τιμή του Χάξλεϊ) ανακλούν το φως, αλλάζοντας το χρώμα χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων θαλασσινού νερού σε λευκό ή ανοιχτό γαλάζιο. Αλλες απότομες αυξήσεις του πληθυσμού του φυτοπλαγκτόν σε μια περιοχή μπορεί να είναι τοξικές, όπως συνέβη τον περασμένο Μάη, όταν μια έξαρση δινομαστιγωτών στα ανοιχτά της Κίνας σκότωσε εκατομμύρια ψάρια.
Μερικά από τα πιο όμορφα κοκκολιθοφόρα που υπάρχουν |
Αυτό το κοκκολιθοφόρο προέρχεται από τη δυτική Μεσόγειο. Εχει δύο στρώσεις προστασίας: μια διάταξη σαν πέταλα λουλουδιού που περιβάλλει ένα εσωτερικό στρώμα ωοειδών δίσκων με ραβδώσεις. Στην κεντρική περιοχή υπάρχει ένα μαστίγιο, που του επιτρέπει κάποια κίνηση, αλλά όχι ενάντια στο ρεύμα. Παρά τα πολλά συστατικά του μέρη, πρόκειται για μονοκύτταρο οργανισμό μεγέθους μόλις 10 εκατομμυριοστών του μέτρου. Είναι, δηλαδή, μικρότερος από τα περισσότερα είδη κυττάρων του ανθρώπινου οργανισμού |
Τα διάτομα όπως αυτά της εικόνας αποτελούν ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για τους ερευνητές, επειδή το σκληρό κέλυφός τους από διοξείδιο του πυριτίου, συχνά διατηρείται πολύ καλά στο πέρασμα του χρόνου. Επιπλέον, συναντώνται παντού όπου υπάρχει νερό στη Γη, είτε θαλασσινό, είτε γλυκό. Διάτομα υπάρχουν ακόμα και σε ορισμένους μόνιμα υγρούς βράχους, υγρό χώμα, ή υγρό φλοιό δέντρων. Τα δινομαστιγωτά παρουσιάζονται σε πολλές μορφές. Μερικά ζουν κάνοντας φωτοσύνθεση, ενώ άλλα τρώγοντας άλλους μικροοργανισμούς. Κάποια παράγουν φως, όπως οι πυγολαμπίδες, ενώ άλλα γίνονται παράσιτα σε ψάρια και άλλους υδρόβιους οργανισμούς. Τέλος, κάποια παράγουν τοξίνες που παραλύουν ή σκοτώνουν τα όστρακα και γι' αυτό μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά όλη την τροφική αλυσίδα ως τον άνθρωπο.