Σε ό,τι αφορά την εκλογική μάχη, αυτή, σε γενικές γραμμές, δόθηκε με αυταπάρνηση. Χιλιάδες μέλη, φίλοι, οπαδοί του Κόμματος και της ΚΝΕ, μαζί με πολλούς ανθρώπους, που συνεργάστηκαν για πρώτη φορά μαζί μας, κινητοποιήθηκαν για την επιτυχία των στόχων του Κόμματος. Συζητήσαμε με πολλούς, πείσαμε αρκετούς, μέχρι την τελευταία μέρα. Ωστόσο, αρκετοί, που ακόμα και λίγο πριν μπουν στην κάλπη μιλούσαν για την ανάγκη να αυξηθεί η δύναμή του, ώστε να μπορεί πιο αποτελεσματικά να αγωνίζεται για τα προβλήματα του λαού και του τόπου, δίστασαν να ρίξουν το ενωτικό του ψηφοδέλτιο. Ισως στη συνείδησή τους να ήρθαν εποχές άλλες, δύσκολες. Ισως να πρυτάνευσαν οι σημερινές δυσκολίες: κάποιο άνεργο παιδί, ένα απλήρωτο δάνειο, μια υπόσχεση για κάποιο διορισμό. Κυρίως όμως πρέπει να ήταν η δυσκολία να δουν, να πειστούν για τη διέξοδο από το δικομματισμό, την άλλη πορεία του λαϊκού κινήματος, το αντιιμπεριαλιστικό, αντιμονοπωλιακό, δημοκρατικό μέτωπο πάλης που προτείνει το ΚΚΕ. Αυτοί ανεξάρτητα από το τι ψήφισαν, ανεξάρτητα από την προσωπική ευθύνη που έχει ο καθένας, γιατί ενώ μέχρι και πριν την κάλπη ανοιχτά καταδίκαζαν τα κόμματα του δικομματισμού, ωστόσο τα ψήφισαν, και εδώ βρίσκεται η ευθύνη τους, δε νομίζουμε ότι πρέπει να χαθούν στην πορεία του αγώνα.
Σε κάθε εκλογική μάχη η αστική τάξη, τα αστικά κόμματα ρίχνουν όλες τις δυνάμεις και τις εφεδρείες τους. Εκμεταλλεύονται την κρίση που οι ίδιοι δημιουργούν. Αυτό είναι γνωστό και πάντα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Αυτό άλλωστε έπραξαν και στις εκλογές της 9ης του Απρίλη. Δεν ήταν μόνο η γενικότερη αντιλαϊκή αυταρχική πολιτική τους τα τελευταία χρόνια. Και στην προεκλογική περίοδο ασκήθηκε η ιδεολογική τρομοκρατία με εκβιασμούς, ρουσφέτια και άμεσες ή έμμεσες απειλές. Ηταν επίσης μια γενικότερη επίθεση για το αύριο, που παραμένει σε πολύ κόσμο ασαφές και αβέβαιο.
Απαντώντας σ' αυτό το ερώτημα, αμέσως γεννιέται το τι πρέπει να κάνουμε.
Σημειώνουμε ότι επισημάναμε στην εργατική τάξη, στους εργαζόμενους και ειδικότερα στους νέους και τις νέες ότι την επομένη των εκλογών και, κυρίως, στη μετα-ΟΝΕ εποχή θα υπάρξει συνέχεια και θα είναι πιο έντονη η επέλαση των αντιλαϊκών, αντικοινωνικών μέτρων. Θα είναι περίοδος ολοκλήρωσης της υποταγής της κυβέρνησης απέναντι στις απαιτήσεις της νέας τάξης, της ΕΕ, του ΝΑΤΟ.
Εφόσον αναμένονται νέα αντιλαϊκά μέτρα, είναι φανερό ότι οι κομμουνιστές και οι φίλοι τους θα βρεθούν ξανά στις πρώτες γραμμές των αγώνων.
Το Κόμμα δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι το εργαλείο στην πάλη της εργατικής τάξης για την αλλαγή της κοινωνίας. Παλεύει για τα μικρά και μεγάλα προβλήματα. Συμβάλλει στην ωρίμανση των προϋποθέσεων για τις βαθύτερες αλλαγές που έχει ανάγκη η κοινωνία. Δε σταματά στις δυσκολίες και τα εμπόδια που βάζει η άρχουσα τάξη και οι μηχανισμοί της. Γιατί αυτό που υπηρετεί είναι το δίκιο των πολλών και αυτό θα υπηρετήσει.
Είναι ανάγκη να εκφραστούν όλο και περισσότεροι πριν από τις επόμενες εκλογές. Πέρα από την ψήφο τους, οι εργαζόμενοι έχουν και άλλα όπλα: Τη δράση, την κινητοποίηση, τη συμμετοχή τους στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους. Εχουμε υποχρέωση να τους πείσουμε. Να πιστέψουν στη δύναμή τους, για να κάνουν το βήμα. Το μπορούμε και το θέλουμε. Γι' αυτό θα προχωρήσουμε.
Για να δώσουμε, όμως, το «τι μέλλει γενέσθαι», όπως τουλάχιστον τα σχεδιάζει η κυβέρνηση, θα προσθέταμε ότι, πέραν της λιτότητας, τώρα θα δείτε τι σημαίνει ευρωυποταγή, τώρα θα δείτε τι σημαίνει ραγιάδικος ευρωατλαντισμός, τώρα θα δείτε τι σημαίνει ΠΑΣΟΚικός «σοσιαλισμός», και, μάλιστα, «κεντροαριστερής» κοπής. Ειδικά, δε, σε τομείς, όπως το ασφαλιστικό, τα δημοκρατικά δικαιώματα, οι εργασιακές σχέσεις, το ξεπούλημα, αλλά και οι αντιδραστικές «μεταρρυθμίσεις» παντός καιρού και παντός νεοφιλελεύθερου τύπου... τώρα θα δείτε τι σημαίνει «μονόδρομος».
***
Η παραπάνω είναι πράγματι μια καταθλιπτική εικόνα, που, παρά το φαινομενικά οξύμωρο, εντούτοις δεν πρέπει να γεννά αισθήματα απογοήτευσης. Αντίθετα, η επίγνωση της κατάστασης είναι αναγκαία, ώστε να εμπλουτίζει με γνώσεις τα λαϊκά στρώματα για το τι θα επιδιώξει η κυβέρνηση μέσα στα χρόνια που έρχονται και - κυρίως - πρέπει να αποτελέσει υλικό αξιοποιήσιμο, ώστε να οργανώσει ο λαός τις αντιστάσεις του. Ενα, επίσης, από τα στοιχεία που πρέπει να έχουν κατά νου οι εργαζόμενοι και όλοι εκείνοι που εγκλωβίστηκαν στις 9 Απρίλη στα δεσμά του δικομματισμού είναι ότι κάθε μέτρο που θα κινείται ευθέως εναντίον των δικαιωμάτων και των συμφερόντων τους, θα «νομιμοποιείται», στα πλαίσια της κυρίαρχης προπαγάνδας, μέσω της επίκλησης της «λαϊκής ετυμηγορίας». Φυσικά, η επίθεση κατά του λαού δεν υπήρξε ποτέ προεκλογική εξαγγελία του ΠΑΣΟΚ - και πώς θα μπορούσε, άλλωστε;
Η αλήθεια είναι, βέβαια, ότι, όπως «όλα αλλάζουν», έτσι ακριβώς και όλα διορθώνονται, με την έννοια ότι όλα ανατρέπονται. Αρκεί να είναι δυνατός εκείνος που θα επιχειρήσει τις ανατροπές. Στην προκειμένη περίπτωση, ο ελληνικός λαός βρίσκεται μπροστά στο καθήκον να παίξει το ρόλο του ανατροπέα μιας πολιτικής, που, ήδη, έχει τεθεί επί τάπητος και θα εφαρμοστεί με ακόμα «πιο γρήγορους ρυθμούς». Το είπε προχτές, άλλωστε, ο Κ. Σημίτης, βγάζοντας λόγο στο Υπουργικό Συμβούλιο, μετά την ορκωμοσία της κυβέρνησής του.
***
Πρώτον, ας σταθούμε στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής. Είναι κάτι παραπάνω από σαφές ότι η κυβέρνηση θα κινηθεί με «άλματα» πάνω στις ράγες της πολιτικής του Ελσίνκι. Η απόλυτη αμερικανοποίηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων και εκείνο το είδος αμερικανόπνευστης ελληνοτουρκικής «φιλίας», που περνά μέσα από τον περιορισμό της ελληνικής εθνικής κυριαρχίας, της διχοτόμησης του Αιγαίου και της τοποθέτησης του Κυπριακού στο ...«ράφι» με τις κατεχόμενες περιοχές του κόσμου, θα είναι τα παρεπόμενα της επόμενης μέρας των εκλογών.
Ταυτόχρονα, η ελληνική ολιγαρχία, μετά την παράδοση του Οτσαλάν, το βομβαρδισμό της Γιουγκοσλαβίας και τη διάθεση Ελλήνων στρατιωτών εκτός των συνόρων της χώρας, δεν έχει κανέναν ενδοιασμό να συνεχίσει στη ρότα της μικροϊμπεριαλιστικής συνενοχής για την κατοχύρωση της συμμετοχής της στο πλιάτσικο που συντελείται στα Βαλκάνια και ευρύτερα.
Δεύτερον, στον τομέα της οικονομικής πολιτικής, τα πράγματα θα γίνουν όπως ακριβώς τα είπε ο πρωθυπουργός προεκλογικά. Οπως, δηλαδή, τα λέει η ΟΝΕ. Τι είπε ο κ. Σημίτης, προεκλογικά; Μα, ότι δεν πρόκειται να προβεί σε καμία «παρανομία» (!) έναντι της ΟΝΕ, όπου ως «παρανομία» ορίζεται το να δίνονται αυξήσεις στους μισθούς και στις συντάξεις... Αντί τέτοιων «αντιευρωπαϊκών» μέτρων, η κυβέρνηση σχεδιάζει να υφάνει το «δίχτυ ασφαλείας» (!) για τους φτωχούς και τους περιθωριοποιημένους, που θα είναι τόσο πολλοί, ώστε να έχουν ήδη εξαγγελθεί πολιτικές - έστω και υποκριτικά - για να μην οδηγούνται κατευθείαν στην ...ασιτία. Από εκεί και πέρα, ήδη ετοιμάζεται ο προϋπολογισμός της εντός ΟΝΕ εποχής, που, όπως ορίζει η σχετική εγκύκλιος του υπουργείου Οικονομικών, η σύνταξή του θα κινηθεί με γνώμονα το ότι η χώρα μας συνεχίζει να πορεύεται υπό τα όμματα των αρχιτεκτόνων του Μάαστριχτ. Τώρα θα δείτε τι σημαίνει λιτότητα μακράς πνοής...
Τρίτον, υπάρχει ο τομέας των περίφημων «αναδιαρθρώσεων» σε ό,τι αφορά τη δημόσια περιουσία. Πρόκειται για τη νέα λέξη, που εφευρέθηκε για να περιγράψει στη γλώσσα του «εκσυγχρονισμού» το ξεπούλημα. Ο ΟΤΕ (η ιδιωτικοποίηση του οποίου δεν είναι ταμπού για την κυβέρνηση, όπως έλεγε ο πρώην υπουργός Επικοινωνιών), η ΔΕΗ, η «Ολυμπιακή», το τραπεζικό σύστημα και ό,τι έχει απομείνει υπό δημόσιο - κατ' επίφαση -έλεγχο, τίθενται και επισήμως στην προκρούστεια κλίνη της «απελευθερωμένης» ασυδοσίας του κεφαλαίου.
Τέταρτον, η τετραετία της «απασχόλησης» και της «κοινωνικής συνοχής», όπως την αποκάλεσε ο πρωθυπουργός στις προεκλογικές ομιλίες του, είναι δεδομένο ότι θα καταγραφεί ως η τετραετία που θα επιχειρηθεί να επιβληθεί το εργασιακό και κοινωνικό μοντέλο του ...«φαρ ουέστ». Το λεγόμενο αμερικανικό μοντέλο της εκτεταμένης μερικής απασχόλησης, της διάλυσης των εργασιακών σχέσεων και των αντιασφαλιστικών επελάσεων (ώστε να μην προκαλεί «άγχος» (!) το γεγονός ότι οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, όπως είπε ο Κ. Σημίτης μετά τη Σύνοδο της ΕΕ στη Λισαβόνα), αποτελεί ειλημμένη απόφαση των Βρυξελλών και αναμένεται η εν Ελλάδι «εξειδίκευσή του»... Οσο για το «κοινωνικό κράτος», θα είναι τόσο «κοινωνικό», όσο οι ...καρχαρίες, με τους οποίους η κυβέρνηση θα αντικαταστήσει τα «πιράνχας», που, όπως είπε προχτές ο αρμόδιος υπουργός, κατατρώγουν το σώμα της Υγείας. Α, ναι, θα είναι επίσης τόσο «κοινωνικό», όσο το ...κοινωφελές έργο της παραπαιδείας, που (όπως εγγυήθηκε ο άλλος υπουργός) θα επεκταθεί τόσο, όσο θα επεκτείνεται και η «εκπαιδευτική μεταρρύθμιση».
Πέμπτον, μεταξύ των πολλών άλλων, η κυβέρνηση δε θα αφήσει εκτός περαιτέρω ...«εκσυγχρονισμού» και ό,τι αφορά τα δημοκρατικά δικαιώματα του λαού. Ηδη, την επομένη της εκλογής του ΠΑΣΟΚ, τα ΜΑΤ στην Πιερία, πνίγοντας στο αίμα διαδηλωτές υπέρ της ειρήνης, έδωσαν ένα σαφές δείγμα του τι σημαίνει να λειτουργείς ως υπηρέτης των πεζοναυτών του ΝΑΤΟ.
***
Η επόμενη περίοδος θα είναι δύσκολη. Το μεγάλο κεφάλαιο, με πολιτικό εκπρόσωπο από τη θέση του διαχειριστή το ΠΑΣΟΚ, και ανασύροντας και αξιοποιώντας - όταν ενδεχομένως παραστεί ανάγκη - τις «κεντροαριστερές» εφεδρείες του συστήματος, ετοιμάζεται για μια επίθεση σε όλα τα μέτωπα.
Η επίθεση αυτή μπορεί να ανακοπεί και να μετατραπεί σε «Βατερλό» της ολιγαρχίας. Με μια προϋπόθεση. Οτι ο λαός θα ορθώσει απέναντι στους «επιδρομείς» το δικό του Λαϊκό Μέτωπο.
(Κι η απόφαση του Αρείου Πάγου)
ΑΝΑΜΦΙΒΟΛΑ είναι πολύ σημαντική και ιστορική η απόφαση του Αρείου Πάγου σχετικά με το θέμα των γερμανικών αποζημιώσεων. Κι όχι μόνο είναι σημαντική είναι επίσης και τιμητική για το Ανώτατο Δικαστήριο, που ύστερα από 56 ολόκληρα χρόνια άκουσαν το βόγκο του θανάτου, που έζησε το Δίστομο όταν η η χιτλερική ορδή στις 10 Ιούνη 1944 σκότωνε τη ζωή στο μεγάλο κεφαλοχώρι της Βοιωτίας.
Η ΑΠΟΦΑΣΗ της Ολομέλειας του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου με την προχτεσινή του διάσκεψη απέρριψε σαν αβάσιμους τους ισχυρισμούς του γερμανικού δημοσίου, που υποστήριζε ότι τα ελληνικά δικαστήρια δεν μπορούν να εκδικάσουν τις σχετικές υποθέσεις. Η συντριπτική πλειοψηφία δέχτηκε την εισήγηση του αρεοπαγίτη Ν. Γεωργίλη. Μειοψήφησαν οι δικαστές Στ. Ματθίας πρόεδρος του Αρείου Πάγου και οι αρεοπαγίτες: Κ. Βαρδαβάκης, Θ. Μπάκας και Γ. Ρήγος.
ΦΥΣΙΚΑ, το μήνυμα μ' αυτήν την απόφαση είναι ευρύτερο. Και δεν περιορίζεται στο ολοκαύτωμα του Διστόμου. Είναι αμέτρητα τα εγκλήματα, που οι χιτλερικοί έχουν διαπράξει πάνω στη γη μας. Από τα μαρτυρικά Καλάβρυτα, το Χορτιάτη, τη Βιάννο και τόσα άλλα. Κατάλογος ατελείωτος ολοκληρωτικής εξόντωσης.
ΜΕ το ολοκαύτωμα του Διστόμου είναι άρρηκτα συνδεμένο κι ένα συγκλονιστικό ντοκουμέντο, ένα ρεπορτάζ, που γράφτηκε πάνω στους νιόσκαφτους τάφους. Ενώ ακόμη κάπνιζαν τα ερείπια του χωριού κι ο θρήνος ακουγόταν στα κράκουρα του Παρνασσού. Είναι το βιβλίο του ιστορικού συγγραφέα και λογοτέχνη του Τάκη Λάππα.
ΤΟ χρονικό, που έμεινε πια με τον τίτλο «Η σφαγή του Διστόμου» στάθηκε εκείνη την εποχή, μέσα στην τραγικότητά του, λαχνός προνομιακός για τον ΕΑΜίτη αντιστασιακό συγγραφέα Τάκη Λάππα, που από τα νιάτα του δούλευε με πάθος στην ιστορία του Εικοσιένα. Κι είχε δώσει μια σειρά βιβλία για τους αγωνιστές του '21.
ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ, όπως μας την έχει καταγράψει ο ίδιος ο συγγραφέας, η παρότρυνση, που δέχτηκε τότε από το Γιάννη Κορδάτο, «τον μπαρμπα-Γιάννη» όπως με σεβασμό τον αποκαλούσαν σε μια συνάντηση της ΕΑΜικής ομάδας, της οποίας μέλη ήταν κι οι δυο. Σ' αυτήν τη συνάντηση ο Κορδάτος είχε ιδιαίτερα υπογραμμίσει την εθνική ανάγκη να καταγραφούνε και να συγκεντρωθούνε όλα τα ντοκουμέντα του αντιστασιακού αγώνα.
Ο Γ. ΚΟΡΔΑΤΟΣ ήξερε βέβαια, πως ο Τ. Λάππας δούλευε πάνω στο Εικοσιένα είχε κιόλας βγάλει το βιβλίο του για τον Οδυσσέα Ανδρούτσο κι είχε φωτίσει κι άλλες αγνοημένες μορφές του Αγώνα και του είπε: «... Ενα καινούριο Εικοσιένα γράφεται τώρα στα βουνά και τις πολιτείες, σ' όλη την Ελλάδα. Εχουμε υποχρέωση να καταγράψουμε όσα μπορούμε πιο πολλά. Να τ' αφήσουμε σ' αυτούς, που θα 'ρθουν ύστερα από μας.
Μ' ΑΥΤΟ το έναυσμα ξεκίνησε χωρίς άργητα το κυνηγητό της καταγραφής. Κι ήθελε αποκοτιά τότε να ξεκινήσεις αυτή την αναζήτηση, τους φοβερούς καλοκαιριάτικους μήνες, για να συγκεντρωθούν με ακρίβεια αλλά και με ζωντάνια όλα τα σχετικά υλικά της σφαγής. Αριθμοί, αλλά και μαρτυρίες που έδιναν τη διάσταση του φοβερού εγκλήματος.
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ όμως αυτό κι ο αγωνιστής συγγραφέας, που το δούλεψε είχε τις περιπέτειες και τα κυνηγητά στα χρόνια που ακολούθησαν. Κι οι αγωνίες άρχισαν με το τυπογραφείο, καθώς έπεσε να δουλεύεται με τη μάχη της Αθήνας και φυσικά έμεινε μπλοκαρισμένο εκεί με κίνδυνο φυσικά να καταστραφεί.
ΔΕΝ ήταν δημοσιογράφος ο Τ. Λάππας κι όμως το βιβλίο του εκείνο, για την τραγωδία που έζησε τότε το Δίστομο, δουλεύτηκε με την αγωνία και το πάθος ενός άξιου ερευνητή. Χωρίς φόρτο περιγραφών, δίχως περιττές προσθήκες, χωρίς να παραλείπει μια χαρακτηριστική πινελιά και χωρίς επίσης να χάνεται σε απεραντολογίες. Το βιβλίο μένει πάντα δραματικά λιτά πάνω στα γεγονότα. Κι είναι γι' αυτό ντοκουμέντο πολύτιμο της Εθνικής Αντίστασης και της νεότερης ιστορίας μας.
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ, εκτός απ' όλα τ' άλλα έγκαιρα και επίκαιρα, προετοιμάστηκε για να το συμπεριλάβει σαν συγκλονιστικό ντοκουμέντο ο ελληνικός φάκελος, που η χώρα μας κατέθεσε στο δικαστήριο της Νυρεμβέργης, καθώς το Νοέμβρη του 1945 άρχιζε η μεγάλη δίκη για τους εγκληματίες του 2ου Παγκόσμιου Πολέμου.
ΔΕΝ ήταν μοναχά οι επώνυμες καταγγελίες για το αποτρόπαιο αυτό έγκλημα που διέπραξαν οι ναζί στο Δίστομο. Ηταν ακόμη ο λεπτομερής κατάλογος με τα ονόματα των θυμάτων - ολόκληρες οικογένειες - ο κατάλογος με τα ονόματα των 223 δολοφονημένων. Η συγκέντρωση κι η εξακρίβωση τέτοιων στοιχείων σε μια τόσο δύσκολη περίοδο - το καλοκαίρι του 1944 - στάθηκε ένας πραγματικός άθλος.
ΜΑΖΙ όμως με τους καταλόγους των θυμάτων υπάρχουν λεπτομερή στοιχεία των δολοφόνων και όλα τα στοιχεία για τις μονάδες που σκόρπισαν τη φωτιά και το θάνατο στο χωριό. Υπάρχουν επίσης οι αναφορές του κατοχικού νομάρχη στην κυβέρνηση των κουίσλιγκς στην Αθήνα καθώς και εκθέσεις του Ελληνικού και Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού με πολλές λεπτομέρειες για το φοβερό έγκλημα.
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «Η σφαγή του Διστόμου» του Τ. Λάππα μπορεί να 'ναι εθνικό ντοκουμέντο για τον αγώνα του λαού στο φάκελο της Νυρεμβέργης, αλλά άνοιξε για το συγγραφέα του, τότε κι αργότερα, φάκελο και κυνηγητά και διωγμούς, που βάσταξαν για χρόνια. Κι είναι πασίγνωστο πως στο ρωμαίικο, οι φάκελοι και τα φακελώματα «ποτέ δεν πεθαίνουν».
ΦΕΡΝΟΥΜΕ στο νου, μ' αφορμή τη σημαντική αυτή απόφαση του Αρείου Πάγου, τη διήγηση μιας Διστομίτισσας, που κρατώντας πάνω στο στήθος το παιδί της χρονομετρούσε το θάνατο. Μας είπε εδώ και πολλά χρόνια όταν στο μαρτυρικό χωριό ξαναγράφαμε για το «Ρ», με τις μνήμες όσων είχαν ζήσει τη φοβερή μέρα το ρεπορτάζ.
«ΤΟ ΠΑΙΔΙ μου, μου είχε πει η γερόντισσα, που το βαστούσα πάνω στα στήθη άκουσε το ρολόι να χτυπά τις ώρες. Κι άρχισε να τις μετράει. Μια, δυο, τρεις, τέσσερις... Με το πέντε ένας Γερμανός με το πολυβόλο του διαπλάτωσε την πόρτα και θέρισε όλους όσοι βρίσκονταν στο σπίτι. Σκότωσε το παιδί μου... Κι εμένα μ' άφησε βαριά τραυματισμένη. Μια ολόκληρη ζωή ακούω το παιδί να λέει αυτό το πέντε...».
Η ΑΠΟΦΑΣΗ είναι σημαντική και αφορά και πολλά άλλα μαρτυρικά χωριά που έγιναν λαμπάδες και κολύμπησαν στο αίμα και το θάνατο. Αλλά μονάχα η απόφαση δε φτάνει. Χρειάζεται αγώνας για να γίνει πράξη. Χρειάζεται επίσης να θυμίσουμε την τεράστια ευθύνη που έχει η κυβέρνηση με τη σιωπή και τη δουλοπρεπή στάση της προς τους Γερμανούς. Ο ελληνικός λαός δεν ξεχνά τα εγκλήματα του πολέμου, καθώς επίσης κι αυτά σε βάρος της ανθρωπότητας ποτέ δεν παραγράφονται.