Η εξέγερση του Νοέμβρη 1973 στο Πολυτεχνείο είχε ποιοτικά διαφορετικό περιεχόμενο, πολύ παραπάνω από τη διεκδίκηση μιας τυπικής μορφής αστικής ελευθερίας και δημοκρατίας, όσο κι αν και αυτές ήταν τότε στραγγαλισμένες. Στη μνήμη μπορεί να ηχεί ακόμη το σύνθημα "Ψωμί - Παιδεία - Ελευθερία", που και αυτό επίσης σε κάθε εποχή έχει το δικό του συμβολισμό και το δικό του πολιτικό περιεχόμενο, αλλά η εξέγερση δεν ήταν μόνο αυτό ή μόνο γι' αυτό. Το μήνυμα του ξεσηκωμού ήταν καθαρά πολιτικό, ανατρεπτικό, αντιαμερικανικό, διεκδικητικό από την άποψη της λαϊκής κυριαρχίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης, δηλαδή μιας άλλης πολιτικής, όσο μπορούσε τότε αυτό να γίνεται ξεκάθαρο, συγκεκριμένο και, κυρίως, πολιτικά ορατό από την άποψη της ρεαλιστικότητας και της πραγματοποίησης. Αλλωστε, η κοινωνική εξέλιξη έχει τους δικούς της νόμους. Είκοσι πέντε χρόνια μετά, χρόνο με το χρόνο, το νόημα της εξέγερσης γίνεται αντικείμενο διαπάλης, ιδεολογικής, πολιτικής, από τη μια, ανάμεσα στις πολιτικές δυνάμεις και όλους τους απολογητές του καπιταλιστικού συστήματος, που είτε διαχειρίζονται την εξουσία, είτε συμβάλλουν στη διατήρησή της, παραπλανώντας τις λαϊκές μάζες με την προβολή των δήθεν αγωνιστικών περγαμηνών τους. Και, από την άλλη, στις λαϊκές δυνάμεις, που μαζί με τους κομμουνιστές κρατούν άσβεστη τη φλόγα της εξέγερσης, με το αντιιμπεριαλιστικό, αντιμονοπωλιακό, διεκδικητικό περιεχόμενο της επετείου. Είναι σκληρή αυτή η αντιπαράθεση, ενάντια στην αφομοίωση από το σύστημα της ίδιας της ηρωικής πράξης, για να πάψει να αποτελεί υλική δύναμη αμφισβήτησης της σημερινής τάξης πραγμάτων. Για να συμβάλει, όπως θα ήθελαν οι κρατούντες, στη μοιρολατρική υποταγή του λαϊκού κινήματος στα πλαίσια του εφικτού, γιατί είναι ανέφικτα τα ταξικά συμφέροντα της εργατικής τάξης και των λαϊκών στρωμάτων, στα στενά όρια του καπιταλισμού. Το Πολυτεχνείο σημαίνει πολιτική αμφισβήτηση μιας καθεστηκυίας τάξης, σημαίνει δράση ανατρεπτική. Και σ' αυτήν τη διαπάλη δε χωράνε λογικές, που πάνε να πνίξουν τη λαϊκή συνείδηση στα ασφυκτικά όρια του ανώφελου της εξέγερσης, αφού δεν ευοδώθηκαν οι σκοποί του, ή, όταν αυτό είναι εξόφθαλμα απορριπτέο, να περιορίζουν το περιεχόμενό του στον επετειακό συμβολισμό μιας μουσειακής παράδοσης. Αυτό, ο λαός, η νεολαία δεν το ανέχονται. Αυτοί είναι το υποκείμενο της κοινωνικής εξέλιξης, η πάλη, ο μοχλός κίνησης της κοινωνίας και το νόημα του Πολυτεχνείου γίνεται πεδίο τέτοιας πάλης.
* * *
* * *
* * *
Τότε, το εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα ήταν στη στρούγκα της Ασφάλειας, στην παράνομη δράση και το δικαίωμα της πάλης ήταν υπόθεση ηρωισμού. Σήμερα, είναι στη μέγκενη μιας ξεπουλημένης πλειοψηφίας των ΓΣΕΕ - ΑΔΕΔΥ, εξαγορασμένης εργατικής αριστοκρατίας, κατ' ευφημισμόν συνδικαλιστών, που γίνονται ο "Δούρειος Ιππος" για την άλωση των εργατικών δικαιωμάτων, για το πέρασμα της πολιτικής των καπιταλιστών στην εργατική τάξη.
Τότε, η λαϊκή πάλη εύρισκε μπροστά της το αδίστακτο αιματοβαμμένο καθεστώς της χούντας. Σήμερα, βρίσκει μπροστά της τον καθωσπρεπισμό των αδίστακτων"εκσυγχρονιστών", των διαχειριστών της "δικτατορίας των πολυεθνικών", των θιασωτών της ταξικής συνεργασίας, του κράτους της βάρβαρης αστικής δημοκρατίας των λίγων ιδιοκτητών του πλούτου, ενάντια στους πολλούς παραγωγούς του.
Τότε, ο φόβος της κρατικής βίας ενάντια στην πολιτική δράση φαινόταν κυρίαρχος, αλλά με γυάλινα πόδια. Σήμερα, ο φόβος μιας άγριας κοινωνίας, της βίας του εγκλήματος, γίνεται το άλλοθι για να καλλιεργεί συνειδήσεις συμβιβασμένες με τη ζωή του τρόμου για να εξαναγκάζονται να αναζητούν την ησυχία στην μπότα του κατασταλτικού μηχανισμού.
Μόνο που "έχει ο καιρός γυρίσματα", αλλά για να γυρίσει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή. Και τότε και τώρα, δυο δρόμοι εξέλιξης υπήρχαν για την ελληνική κοινωνία. Τότε, οι εξεγερμένοι ακολούθησαν το δικό τους. Σήμερα, οι ανυπόταχτοι ανοίγουν στο λαό το δρόμο του λαϊκού μετώπου πάλης για να γυρίσει ο τροχός της ιστορίας από την προϊστορία στην αιωνιότητα. Για να δικαιωθεί οριστικά ο Νοέμβρης. Το δίκιο είναι μαζί μας, γι' αυτό και είμαστε νικητές ακόμα και μέσα από τις ήττες μας, γι' αυτό και θα νικήσουμε μια και καλή.
Στέφανος ΚΡΗΤΙΚΟΣ