«Rom και Μουσικοχορευτικός Κόσμος», τιτλοφορείται το βιβλίο του Δημήτρη Ντούσα, που αφιερώνεται στους κοινωνικά αποκλεισμένους Τσιγγάνους
Δάσκαλος στο επάγγελμα, ο Δ. Ντούσας, πάνω από μια εικοσαετία, ασχολείται με έρευνες σε όλους τους τσιγγάνικους καταυλισμούς και οικισμούς της χώρας, ενώ έχει δημοσιεύσει πληθώρα άρθρων του για την ιστορία, την κουλτούρα, την κοινωνική οργάνωση και τις διακρίσεις που υφίστανται οι Rom. Δικό του είναι και το βιβλίο «Rom και φυλετικές διακρίσεις» («Gutenberg»).
Το βιβλίο «Rom και Μουσικοχορευτικός Κόσμος» - καρπός πολύχρονης έρευνας και μελέτης - επιχειρεί να δώσει μια πρώτη απάντηση σε ερωτήματα που σχετίζονται, τόσο με τις διάφορες μουσικές φόρμες που δημιούργησαν οι Τσιγγάνοι καλλιτέχνες του κόσμου, όσο και με τις μουσικές παραδόσεις και φόρμες που υιοθέτησαν και φιλτράρισαν από τις κοινωνίες των Μπαλαμέ (μη Τσιγγάνων), στη διάρκεια των αιώνων συνύπαρξής τους και τις οποίες στη συνέχεια απέδωσαν στην κοινωνία. Ο υπότιτλος του βιβλίου «Αισθητικές, ιστορικές, βιογραφικές, κοινωνιολογικές και κριτικές διεισδύσεις στη μουσική τέχνη των Τσιγγάνων και των Μπαλαμέ» υποδηλώνει τον προσανατολισμό του συγγραφέα να εξετάσει τη μουσική διαδρομή των Rom στο μακραίωνο ταξίδι τους από τη μακρινή Ινδία του 7ου αι. μ. Χ. ως τη Μέση Ανατολή, τα Βαλκάνια, την Ισπανία κυρίως και σ' όλη την Ευρώπη κατά τον 20ό αιώνα και τη διαλεκτική σχέση τους με την αντίστοιχη δημιουργία των λαών που ήρθαν σε επαφή. Τελικά, εκείνο που κυρίως επιχειρεί να διερευνήσει είναι οι αντικειμενικοί, ηθικοί, κοινωνικοί, ψυχικοί και πνευματικοί όροι, κάτω από τους οποίους οι Τσιγγάνοι ανέπτυξαν τη μουσική τέχνη και γενικότερα την καλλιτεχνική δημιουργία.
Από τις πρώτες σελίδες επισημαίνεται η ανυπαρξία σχετικών μελετών και κυρίως ερευνών, γεγονός που δυσχέρανε την προσπάθεια του συγγραφέα - ερευνητή. «Για να αντιμετωπίσουμε, αναφέρει ο Δ. Ντούσας, τα κενά, χρειάστηκε να επισκεφτούμε δεκάδες καταυλισμούς και συνοικισμούς Rom σ' όλη τη χώρα, να καταγράψουμε τα μουσικά τους ακούσματα, παιξίματα και χορούς και να μελετήσουμε ό,τι στο μεταξύ είχε γραφτεί, όχι μόνο για τους Τσιγγάνους, αλλά και για την παγκόσμια μουσική δραστηριότητα των Μπαλαμέ.
Ο σπουδαίος δεξιοτέχνης του κλαρίνου Γιάννης Βασιλόπουλος |
Ενα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο, κατά τον συγγραφέα, το οποίο μπορεί να εξηγήσει τις καλλιτεχνικές δραστηριότητες των Τσιγγάνων, είναι αυτό που αφορά «σ' όλο το τεράστιο πλέγμα των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών σχέσεων που τους κρατούν σε καθεστώς φυλετικών και ταξικών διακρίσεων. Βιώνουν τον κοινωνικό αποκλεισμό απ' το κράτος και την κοινωνία μ' ένα βάρβαρο τρόπο που τους πετά δίπλα στις χωματερές, στη φτώχεια και στην εξαθλίωση, στην ανεργία και την πολιτισμική στέρηση. Εχουν και αισθάνονται την πιο έντονη και διακαή ανάγκη να εκφράσουν τα τραγικά βιώματα των διωγμών που υφίστανται και τα οποία βασανίζουν το εσώψυχό τους, με τα καλλιτεχνικά μέσα που διαθέτουν άμεσα και που στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι η μουσική, ο χορός και το τραγούδι. Αλλά, παράλληλα, η μουσική και το τραγούδι, παλιότερα κι ο ξέφρενος χορός, αποτελούν και επαγγελματική δραστηριότητα, απ' την οποία εξασφαλίζουν τα στοιχειώδη για τη φυσική τους επιβίωση. Ετσι, η μουσική τέχνη τους δεν είναι ξεκομμένη απ' τις ανάγκες της υλικής τους ζωής, αλλά, απεναντίας, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη μαζί τους».