Καθιστό άγαλμα της Ισιδος που θηλάζει τον Ωρο. Από το ιερό της Σαράπιδος και της Ισιδος στη Μεσσήνη |
Οι ευθύνες, και σε αυτή την περίπτωση, είναι πολιτικές, δηλαδή βαραίνουν όλες τις κυβερνήσεις διαχείρισης του συστήματος, αφού αποτελεί ταξική επιλογή η αποκοπή του λαού από την πολιτιστική του κληρονομιά, αλλά και η αποθάρρυνση των επιστημόνων να προσανατολιστούν στη μαζική, οργανωμένη εκλαΐκευση των συμπερασμάτων τους και σε μία γόνιμη, διαλεκτική - άρα παιδευτική - ανάλυσή τους σε σχέση με το παρόν. «Μοιραία», λοιπόν, θα αναφερθούμε σε αποσπασματικά - αν και πάντα εντυπωσιακά - ευρήματα και συμπεράσματα από τη σχετική έκθεση πεπραγμένων του συγκεκριμένου φορέα.
Η Αττική εξακολουθεί να προσφέρει τον αρχαιολογικό της πλούτο παρά τις επιθέσεις που δέχεται από την πολεοδομική «επέλαση» και τα Ολυμπιακά έργα, τα οποία, στην πράξη, βρίσκονται πιο ψηλά στην κλίμακα προτεραιοτήτων του συστήματος από ό,τι τα σπαράγματα της πολιτιστικής κληρονομιάς. Στον Ραμνούντα, για παράδειγμα, όπου έκανε γεωμαγνητικές έρευνες ο καθηγητής και πρώην διευθυντής της αγγλικής αρχαιολογικής σχολής, Ντέιβιντ Μπλάκμαν, βρέθηκε μια στήλη - με τη μορφή καλύμματος ενός τάφου, στην οποία ήταν χαραγμένο ένα ψήφισμα ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας για την περιοχή. Το εύρημα χρονολογείται το 267/6 π.Χ. και με αυτό τιμάται ο στρατηγός της παραλίας Αριστείδης Μνησιθέου από τον δήμο των Λαμπτρών, «πρόσωπο ήδη γνωστό από άλλες επιγραφές για την πολιτική δράση του». Από το ψήφισμα μαθαίνουμε επιπλέον ότι είχε σταλεί στην Ασία ως πρεσβευτής, ότι διατέλεσε στρατηγός στην Ελευσίνα την περίοδο της εισβολής του Αντιγόνου στη Μεγαρική και ότι υπερασπίστηκε το φρούριο της Ελευσίνας με επιτυχία, παραδίδοντάς το στον διάδοχό του στρατηγό «σώιον και δημοκρατούμενον».
Το επιχωμένο, από τα χώματα που κατέβαζε η βόρεια οδός ανατολικό λιμάνι του φρουρίου του Ραμνούντα |
Επιπλέον, άρχισε να αποκαλύπτεται κτίριο, το οποίο πιθανόν να πρόκειται για το ιερό της Σαράπιδος και της Ισιδος, του οποίου η ύπαρξη είναι γνωστή από τον Παυσανία. Συγκεκριμένα βρέθηκε μια στεγασμένη, υπόγεια στοά που περικλείει σειρά δωματίων με άγνωστη χρήση. Σε τμήμα της στοάς βρέθηκαν πολλά οικιακά σκεύη, αγγεία, αρχιτεκτονικά μέλη και θραύσματα αγγείων και μαρμάρινων γλυπτών. Μεταξύ αυτών, βρέθηκε το χέρι ενός υπερφυσικού μεγέθους αγάλματος που κρατά από τα μαλλιά το κεφάλι Μέδουσας, χωρίς όμως το πρόσωπό της. Πάντως, το κυριότερο στοιχείο για την ταύτιση του κτιρίου με το ιερό της Ισιδας είναι ένα ακέφαλο καθιστό άγαλμα της θεάς (2ος αι. μ.Χ.) ή οποία εικονίζεται να θηλάζει το γιο της Ωρο.
Από την έρευνα στην Ικλαινα της Μεσσηνίας προκύπτει ότι η μυκηναϊκή Μεσσηνία είχε μεγάλους μεν, αλλά αραιά διατεταγμένους οικισμούς, κάτι που σημαίνει πως οι κάτοικοι εκμεταλλεύονταν μεγάλες εκτάσεις. Με την ολοκλήρωση της έρευνας, οι αρχαιολόγοι προσδοκούν να βγάλουν σαφέστερα συμπεράσματα για την αγροτική οικονομία και την πολιτική της μυκηναϊκής Μεσσηνίας.
Στη Μινώα Αμοργού αποκαλύφθηκε μεγάλο τμήμα των θεμελίων του τείχους, του οποίου διασαφηνίστηκε ο τρόπος θεμελίωσης και χρονολόγησής του. Στο Ακρωτήρι της Θήρας δεν έγινε ανασκαφή λόγω της κατασκευής του νέου στεγάστρου, οπότε έγιναν μόνο εργασίες συντήρησης παλιότερων ευρημάτων. Η μελέτη και η συντήρηση συνεχίστηκε και στη μεγάλη ανασκαφή του ανακτόρου της Ζάκρου στην Κρήτη.
Κατά τ' άλλα, η Αρχαιολογική Εταιρεία εμφανίζεται κατά πολύ λιγότερο μαχητική στον επίλογο των πεπραγμένων της σε ό,τι αφορά στις συνέπειες των Ολυμπιακών έργων στην Αττική, σε αντίθεση με την προ λίγων ετών μεγάλη αντιπαράθεσή της με την προηγούμενη πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού, λόγω της καταστροφής του ιστορικού τόπου του Μαραθώνα από την κατασκευή του κωπηλατοδρομίου. Τώρα, η Αρχαιολογική Εταιρεία κάνει απλώς λόγο για «αλλοιώσεις στο ιστορικό τοπίο» της Αττικής, οι οποίες μάλιστα χαρακτηρίζονται και «αναγκαστικές» (κάπως σαν το «τι να κάνουμε;») λόγω των Ολυμπιακών Αγώνων. Λιτή, αν και γίνεται πρώτη, είναι η αναφορά στο Ιράκ, για το οποίο αναφέρεται μόνο ότι και για την αρχαιολογία υπήρξαν «ανεπανόρθωτες καταστροφές των οποίων ο αριθμός και το μέγεθος δεν είναι δυνατόν να υπολογιστεί».
Τμήματα τοιχογραφιών (αριστερά) και ρυτό από κυκλικό όρυγμα (κάτω) από τις Μυκήνες |