«Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα βρίσκεται σε ένα δρόμο χωρίς επιστροφή προς ένα ομοσπονδιακό μέλλον. Μπροστά βρίσκεται μια νομισματική μηχανή, που κατασκευάστηκε βάσει γερμανικών σχεδίων και η οποία καταργεί την εθνική κυριαρχία». Με τη δήλωση αυτή, ο Γερμανός καγκελάριος, Χέλμουτ Κολ, το Φλεβάρη του 1992, έδωσε με τον πιο περιεκτικό τρόπο το περιεχόμενο της Συνθήκης του Μάαστριχτ, της ιδρυτικής Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Σήμερα, δώδεκα χρόνια μετά, οι εξελίξεις στην Ευρωπαϊκή Ενωση, από τη σκοπιά των «αρχιτεκτόνων» της ΕΕ, επιβεβαιώνουν τον Χ. Κολ. Επιβεβαιώνουν όμως, από τη σκοπιά των συμφερόντων της εργατικής τάξης, και τις εκτιμήσεις και τις θέσεις του ΚΚΕ σ' όλη αυτήν την πορεία. «Η εξέλιξη αυτή δεν οδηγεί, όπως ισχυρίζεται η ιμπεριαλιστική προπαγάνδα, στον τερματισμό της διαίρεσης της ευρωπαϊκής ηπείρου, αλλά στην όξυνση των ταξικών αντιθέσεων, στην Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων, στην κυριαρχία μιας ομάδας χωρών και πολυεθνικών πάνω στην πλειοψηφία των χωρών και λαών της Ευρώπης», αναφέρεται στην απόφαση της ΚΕ του ΚΚΕ, το Μάη του 1992.
Στη δωδεκάχρονη πορεία της, η Ευρωπαϊκή Ενωση ενίσχυσε συστηματικά όλα τα αντιδραστικά της χαρακτηριστικά. Η αντεργατική επίθεση πήρε τεράστιες διαστάσεις, εξελισσόμενη σε όλα τα μέτωπα, από τη λιτότητα των εργατικών εισοδημάτων έως την κατάργηση των θεμελιωδών εργατικών κατακτήσεων, την επιστροφή σε έναν εργασιακό Μεσαίωνα και την κατεδάφιση των συστημάτων Κοινωνικής Ασφάλισης, με μοχλό επίσης και τη Συνθήκη του Αμστερνταμ. Σήμερα παρουσιάζουμε την εξέλιξη της ΕΕ με τις Συνθήκες Μάαστριχτ και Αμστερνταμ και τις επιδιώξεις του μεγάλου κεφαλαίου.
Σύμφωνα με τις διακηρύξεις της Συνθήκης, η Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση περνάει σ' ένα νέο στάδιο, στην προοπτική του οποίου «τερματίζεται η διαίρεση της Ευρωπαϊκής Ηπείρου» και δημιουργείται η «Ενωμένη Ευρώπη», η «Ευρώπη δίχως σύνορα», «στη διαδικασία της διαρκούς στενότερης Ενωσης των λαών της Ευρώπης, στην οποία οι αποφάσεις θα λαμβάνονται πιο κοντά στους λαούς».
Στους σκοπούς της «Ενωμένης Ευρώπης» περιλαμβάνονται: «Ισόρροπη ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων, μια σταθερή μη πληθωριστική ανάπτυξη, υψηλός βαθμός απασχόλησης και κοινωνικής προστασίας, άνοδος του βιοτικού επιπέδου και της ποιότητας ζωής». Για την επίτευξη αυτών των στόχων, όπως διακηρύσσεται, διαμορφώνεται ενιαίο θεσμικό πλαίσιο, ενιαίο νόμισμα και Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα. Θεσπίζεται η Ευρωπαϊκή ιθαγένεια και προοπτικά προβλέπεται κοινή εξωτερική πολιτική και κοινή άμυνα.
Για λόγους αντικειμενικούς και κυρίως λόγω εσωτερικών αντιθέσεων ανάμεσα στα κράτη - μέλη, στο Μάαστριχτ δόθηκε προτεραιότητα στη δημιουργία της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης (ΟΝΕ) και τα ζητήματα της Πολιτικής Ενωσης παραπέμφθηκαν για αντιμετώπιση στο μέλλον.
Το περιεχόμενο της ΟΝΕ συνίσταται στη διαμόρφωση της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Οικονομίας. Πρόκειται, πιο συγκεκριμένα, για το πέρασμα της ΕΟΚ στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Οικονομία, για ένα νέο ποιοτικό στάδιο της εξέλιξής της. Αυτή η ποιοτική αλλαγή έκανε αναγκαία την αναθεώρηση των συνθηκών της ΕΟΚ και τη δημιουργία νέων θεσμών. Η διαμόρφωση της ΟΝΕ πήρε προγραμματικό χαρακτήρα και χωρίστηκε σε τρία στάδια, με ειδικό περιεχόμενο στο καθένα απ' αυτά και εισάγει για πρώτη φορά θεσμικά μέτρα και κυρώσεις για τα κράτη - μέλη που δεν εφαρμόζουν τους κοινοτικούς προσανατολισμούς.
Βασικό συστατικό στοιχείο της Συνθήκης του Μάαστριχτ είναι το «πρόγραμμα σύγκλισης», σύμφωνα με το οποίο όλα τα κράτη - μέλη οφείλουν, κατά την άσκηση της οικονομικής πολιτικής, να συγκλίνουν προς κάποιους συγκεκριμένους οικονομικούς δείκτες, που ονομάστηκαν «κριτήρια του Μάαστριχτ». Το «πρόγραμμα σύγκλισης» όριζε μέχρι το 1996, όλα τα κράτη:
Η Συνθήκη του Μάαστριχτ συμπίπτει με μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από τις αλλαγές και τις ανατροπές σ' όλο τον κόσμο, με τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, τις ανατροπές των σοσιαλιστικών καθεστώτων στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Απ' την άλλη, οι εξελίξεις χαρακτηρίζονται από τη ραγδαία διεθνοποίηση και κοινωνικοποίηση της παραγωγής, κάτω από την επίδραση της πρωτοφανούς ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων. Αυτή η τάση αντικειμενικά βαθαίνει την αλληλεξάρτηση των εθνικών οικονομιών, γενικότερα της κοινωνικής, πολιτιστικής και πολιτικής ζωής, και απαιτεί νέα πλαίσια στην οργάνωση της παραγωγής και διανομής, στις κοινωνικές σχέσεις γενικότερα.
Οι «αρχιτέκτονες» της Συνθήκης επιχειρούν με την ΟΝΕ να θεσμοθετήσουν τη διεθνοποίηση των μηχανισμών διεύρυνσης και αναπαραγωγής του κεφαλαίου. Κίνητρό τους δεν είναι φυσικά η ευημερία των λαών, όπως ψευδεπίγραφα διακηρύσσουν στην εισαγωγή της Συνθήκης, αλλά η αντιμετώπιση των δυσκολιών στην αναπαραγωγή του κεφαλαίου, που προέρχονται από τη ραγδαία ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και τον οξύτατο ανταγωνισμό των αμερικανικών και γιαπωνέζικων μονοπωλίων στο χώρο της Ευρώπης και σ' όλο τον κόσμο. Επομένως, το «όραμα» της «Ενωμένης Ευρώπης» με μια ενιαία οικονομική και νομισματική πολιτική, με κοινή εξωτερική πολιτική και άμυνα, είναι το όραμα που ανταποκρίνεται στην ανάγκη των ευρωπαϊκών μονοπωλιακών κύκλων να επιβληθούν ως ένας ισχυρός πόλος στις παγκόσμιες οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις, με ιδιαίτερη επιδίωξη την κατάκτηση και εκμετάλλευση των αγορών στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες.
Το ΚΚΕ τάχθηκε εξ αρχής κατά της Συνθήκης του Μάαστριχτ. Στην απόφαση της ευρείας Συνόδου της ΚΕ του ΚΚΕ (16- 17 Μάη 1992) αναφέρεται: «Το Κόμμα μας δεν μπορεί να συμφωνήσει με την αντίληψη του "μονόδρομου" και όταν μάλιστα είναι δεδομένη η 11χρονη αρνητική εμπειρία της χώρας από την ένταξη στην ΕΟΚ. Πρόκειται για αντίληψη, που ταυτίζει τα συμφέροντα των εργαζόμενων και της χώρας με τα συμφέροντα και τις επιλογές του μεγάλου ντόπιου και ξένου κεφαλαίου. Αντίληψη που καταδικάζει την Ελλάδα στο περιθώριο των πολιτικών που χαράσσουν οι ισχυροί της ΕΟΚ. Το όραμα της "Ενωμένης Ευρώπης", της Ευρώπης των μονοπωλίων, που συνενώνει και εμπνέει βιομηχάνους, εφοπλιστές, μεγαλέμπορους, ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, "ΣΥΝ" και ο συγκεκριμένος στόχος "να μπούμε στο σκληρό πυρήνα της ΕΟΚ" δεν έχει καμιά σχέση με τα οράματα και τις ανάγκες της εργατικής τάξης, των εργαζόμενων».
Σχετικά με την ΟΝΕ, στην ίδια απόφαση αναφέρεται: «Η ΟΝΕ όχι μόνο δεν πρόκειται να απαλλάξει τους εργαζόμενους από τα δεινά του καπιταλισμού (εκμετάλλευση, κρίσεις, φτώχεια, καταπίεση εθνών και λαών, πόλεμοι κλπ.), αλλά, αντίθετα, ενισχύει τον κύριο της καπιταλιστικής παραγωγής, το μονοπωλιακό υπερκέρδος, με τις πολλαπλές πηγές άντλησής του, στη σφαίρα παραγωγής και κυκλοφορίας, στην εσωτερική και την εξωτερική αγορά, αναπτύσσοντας το μονοπωλιακό ανταγωνισμό ως τα έσχατα όρια».
Αξίζει ακόμη να σημειώσουμε τη σαφέστατη εκτίμηση του ΚΚΕ για το ανέφικτο της «σύγκλισης» των οικονομιών. Στην απόφαση τονίζεται: «Οι διαφορές που υπάρχουν είναι τέτοιες που είναι αδύνατο να υπάρξει σύγκλιση, υπό την κυριαρχία των μονοπωλίων, υπολογίζοντας και τη δράση του νόμου της ανισόμετρης ανάπτυξης του καπιταλισμού».
Μήπως δεν επιβεβαιώθηκαν οι εκτιμήσεις του από την όλη πορεία της ΕΕ ως τα σήμερα και τις ίδιες τις εξελίξεις;
Η Συνθήκη του Αμστερνταμ υπογράφηκε στις 2 Οκτώβρη του 1997 και τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Μάη του 1999. Επικυρώθηκε από την ελληνική Βουλή στις 18 Φλεβάρη του 1999 με τις ψήφους των βουλευτών του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ. Κατά της Συνθήκης ψήφισαν οι βουλευτές του ΚΚΕ και του ΔΗΚΚΙ, ενώ οι βουλευτές του Συνασπισμού ψήφισαν «λευκό».
Με τη Συνθήκη αυτή τροποποιείται η Συνθήκη του Μάαστριχτ. Τα πιο σημαντικά νέα στοιχεία που περιλαμβάνονται στη Συνθήκη του Αμστερνταμ είναι:
Αν μπορούμε να συνοψίσουμε τα χαρακτηριστικά αυτής της Συνθήκης, διακρίνουμε τους αλληλοδιαπλεκόμενους στόχους για:
Με το, γερμανικής έμπνευσης, Σύμφωνο Σταθερότητας της οικονομίας ορίζονται οι δείκτες, τους οποίους πρέπει να τηρούν τα κράτη - μέλη της «Ζώνης του Ευρώ». Με αυτούς τους δείκτες (πληθωρισμός, ύψος δημοσίου ελλείμματος, χρέος) θα αξιολογούνται οι οικονομικές επιδόσεις εκείνων των κρατών που συμμετέχουν στη «Ζώνη» του κοινού νομίσματος. Δηλαδή για όλα, πλην της Σουηδίας και της Δανίας, όπου η συμμετοχή απορρίφθηκε με δημοψηφίσματα και της Βρετανίας όπου εκκρεμεί ακόμη η διεξαγωγή δημοψηφίσματος.
Θεωρητικά, με το Σύμφωνο Σταθερότητας οι αρχιτέκτονες της ΕΕ επιδιώκουν τη σύγκλιση (ονομαστική και πραγματική) των οικονομιών. Αλλά, έντεκα χρόνια μετά τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και πέντε χρόνια μετά τη Συνθήκη του Αμστερνταμ η «σύγκλιση» παραμένει ανέφικτη, αποδεικνύοντας την ορθότητα της θέσης του ΚΚΕ, ότι «ο δρόμος της ανισόμετρης ανάπτυξης δεν καταργείται με ευχές στα πλαίσια της καπιταλιστικής ενοποίησης και ότι ο στόχος της σύγκλισης, ονομαστικός ή και μη ονομαστικός, αριθμητικός ή και όχι αριθμητικός δεν πρόκειται να πιαστεί ούτε τώρα, ούτε αύριο».
Από την άλλη, το Σύμφωνο Σταθερότητας δίνει τη δυνατότητα στους εργοδότες και τις κυβερνήσεις να προωθήσουν μια δέσμη σκληρών αντεργατικών μέτρων για τη μείωση του κόστους εργασίας και την «ανταγωνιστικότητα» της οικονομίας της ΕΕ, δηλαδή τη διαρκή διεύρυνση των περιθωρίων κέρδους για το μεγάλο κεφάλαιο. Μεταξύ αυτών των μέτρων είναι η κατεδάφιση του συστήματος Κοινωνικής Ασφάλισης, η καθιέρωση της μερικής απασχόλησης σε ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, η κατάργηση θεμελιωδών εργατικών δικαιωμάτων, η ιδιωτικοποίηση σειράς τομέων, όπως της ενέργειας, των τηλεπικοινωνιών, της παιδείας, της υγείας, της έρευνας.
Ενα χαρακτηριστικό του Συμφώνου Σταθερότητας είναι η επιβολή ποινών στα κράτη - μέλη τα οποία υπερβαίνουν τους σχετικούς δείκτες. Οι ποινές που ξεκινούν από την προειδοποίηση του κράτους - μέλους, φθάνουν ως το εξοντωτικό πρόστιμο που αντιστοιχεί στο 0,5% του ΑΕΠ του κράτους «παραβάτη». Παρ' όλα αυτά, με αφορμή την υπέρβαση του ελλείμματος από τη Γερμανία και τη Γαλλία αποδείχτηκε ότι το Σύμφωνο εφαρμόζεται «κατά το δοκούν», αφού τα αρμόδια όργανα δεν επέβαλαν καμιά ποινή.
Με την ενσωμάτωση της Συμφωνίας Σένγκεν στη Συνθήκη του Αμστερνταμ, η Ευρωπαϊκή Ενωση κάνει ένα ακόμη βήμα για την ολοκλήρωση του μηχανισμού παρακολούθησης και καταστολής, δηλαδή του απαραίτητου βραχίονα για την προώθηση των αντεργατικών, αντιλαϊκών επιλογών της. Η Συμφωνία Σένγκεν δίνει τη δυνατότητα δημιουργίας μιας τεράστιας κοινής βάσης δεδομένων στην οποία θα συγκεντρώνονται όλες οι πληροφορίες από τις αρχές ασφαλείας των κρατών - μελών της ΕΕ, περιλαμβανομένων και των ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων των πολιτών, υπό το πρόσχημα της καλύτερης αντιμετώπισης του εγκλήματος. Τις πληροφορίες αυτές θα μπορούν να τις αξιοποιούν οι υπηρεσίες ασφαλείας όλων των κρατών - μελών για δικούς τους λόγους.
Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα για την «αξιοποίηση» της Συμφωνίας Σένγκεν, από τις κυβερνήσεις των κρατών - μελών, είχαμε με τα μέτρα ασφαλείας κατά τη διάρκεια συνόδων κορυφής στη Σουηδία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Ελλάδα όπου βάσει των πληροφοριών από το μηχανισμό Σένγκεν απαγορεύτηκε η είσοδος σε άτομα «ύποπτα» για τη συμμετοχή τους στις διαδηλώσεις.
Η Συμφωνία Σένγκεν μεταξύ των άλλων ανατρέπει το θεμελιώδες νομικό αξίωμα ότι ο κάθε άνθρωπος είναι αθώος μέχρι την απόδειξη το αντιθέτου και καθιερώνει την αρχή ότι κάθε ένας μπορεί να είναι ένοχος μέχρι να αποδείξει την αθωότητά του.
Σύμφωνα με τον επίσημο ορισμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής η «ενισχυμένη συνεργασία» έχει ως στόχο «να δοθεί η δυνατότητα σε έναν περιορισμένο αριθμό κρατών - μελών, τα οποία μπορούν και επιθυμούν να προχωρήσουν περαιτέρω, να συνεχίσουν την εμβάθυνση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, σεβόμενα το ενιαίο θεσμικό πλαίσιο της Ενωσης».
Ουσιαστικά με την αρχή της «ενισχυμένης συνεργασίας», η οποία περιλαμβάνεται στη Συνθήκη του Αμστερνταμ, δίνεται δυνατότητα στις μεγάλες χώρες - μέλη της ΕΕ να διαμορφώνουν κοινές πολιτικές και να τις θέτουν σε εφαρμογή για θέματα μείζονος σημασίας όπως η άμυνα και η ασφάλεια δημιουργώντας τετελεσμένα για τους υπόλοιπους εταίρους. Με την «ενισχυμένη συνεργασία» ανοίγει ο δρόμος για την Ευρωπαϊκή Ενωση των δύο, ή περισσοτέρων ταχυτήτων, καταργώντας κάθε έννοια ισοτιμίας μεταξύ των κρατών - μελών.
Στη Συνθήκη του Αμστερνταμ περιλαμβάνονται ακόμη ρυθμίσεις για τον τρόπο λήψης των αποφάσεων στα όργανα της ΕΕ, με κύριο χαρακτηριστικό την κατάργηση του βέτο για σειρά θεμάτων και την επέκταση της αρχής της ειδικής πλειοψηφίας στο συμβούλιο υπουργών.
(του Ν. Μπελογιάννη)
ΠΕΝΗΝΤΑ δύο χρόνια έχουν περάσει από τη φοβερή εκείνη Κυριακή (30 Μάρτη 1952) που τα χαράματα, με το φως των προβολέων, συντελέστηκε η σατανική, προμελετημένη δολοφονία του Νίκου Μπελογιάννη και των συντρόφων του από τους Αμερικανούς και τους γραικύλους συνεργάτες τους.
ΟΙ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ, αυτοί όλοι που έζησαν τη συγκλονιστική εκείνη δίκη και την εκτέλεση - οι περισσότεροι δεν είναι πια στη ζωή - έχουν δώσει καταγραφές και μνήμες στην εφημερίδα μας, ψηφίδες προσωπικές στο ρεπορτάζ, όπως το είδαν, στην αίθουσα του στρατοδικείου ή τη νύχτα της εκτέλεσης, το χρονικό της απαγωγής και μεταφοράς στο Γουδί.
ΕΙΝΑΙ ο Γιώργος ο Κορωναίος, έφυγε πριν ένα χρόνο, ο αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης, που έζησε στιγμή με στιγμή μαζί με άλλους δημοσιογράφους το χρονικό της απαγωγής και της εκτέλεσης και ύστερα από χρόνια το έδωσε στην εφημερίδα μας, το «Ρίζο», σαν να το έγραφε εκείνο το μακρινό Σαββατόβραδο. Οταν οι εφημερίδες, που ήταν έτοιμες να τυπώσουν, κράτησαν τις μηχανές. Και περίμεναν...
ΗΤΑΝ η νύχτα, που ετοίμαζαν το έγκλημα και με κάθε τρόπο αναζητούσαν να το περάσουν στα κρυφά, καθώς κανείς δεν πίστευε πως κυριακάτικα θα έχυναν αίμα. Δεν το πέτυχαν να τους ξεγελάσουν. Οι δημοσιογράφοι ακολούθησαν τη φάλαγγα καθώς προχωρούσε για το Γουδί, τον «συνήθη» τόπο των εκτελέσεων. Οι εφημερίδες όλες σε συναγερμό περίμεναν το τηλεφώνημα που έφτανε σε λίγο, καθώς στις 4.10 μέσα στο σκοτάδι που πάνω του έπεφταν οι προβολείς ακούστηκε η ομοβροντία. Η δολοφονία του Ν. Μπελογιάννη και των συντρόφων του ολοκληρώθηκε...
Η ΕΙΔΗΣΗ, γράφει ο Ανδρέας Φραγκιάς, έπεσε σαν έκρηξη. Ενα κενό, χάθηκε ο αέρας. Απλώθηκε αστραπιαία, με νεύματα, με συγκρατημένες κινήσεις. Δεν μπορούσε ν' ακουστεί λόγος μέσα στην ασφυξία. Οσο κι αν ήταν απίστευτο, η παγερή αλήθεια επιβεβαίωνε: «Τους σκότωσαν»! Ο ψυχρός υπολογισμός που σήμαινε πάρα πολλά... Η αιμάτινη πλημμύρα ξαναγύριζε για να πνίξει με τη σκοτεινιά της κάθε προσπάθεια ειρήνευσης. Ηθελαν να δείξουν προς όλες τις κατευθύνσεις με τον πιο ωμό και απροκάλυπτο τρόπο ότι η ζωή σ' αυτή τη χώρα εξακολουθούσε να βρίσκεται στα χέρια των ξένων που επιβάλλουν άμεσα το νόμο τους.
ΕΝΑΣ παλαίμαχος δημοσιογράφος ο Σπύρος Δενδρινός, που συνεργάστηκε με το «Ρ», που έζησε τη συγκλονιστική δίκη και την εκτέλεση και πήρε μέσα στο στρατοδικείο αποκλειστική συνέντευξη του Μπελογιάννη, δίνει με τούτα τα λόγια την προσωπικότητά του. «... Η πίστη, η αξιοπρέπεια, η τόλμη και η ψυχραιμία του εντυπωσίασαν τους πάντες. Ψηλός, επιβλητικός, σοβαρός, άφοβος διέκοπτε κι απαντούσε, όχι στους κατηγόρους του εαυτού του αλλά κατά του κόμματός του. Απαντούσε με ντοκουμέντα ακατάβλητα, με επιχειρήματα ακαταμάχητα, με τόση σαφήνεια, διαύγεια και κατηγορηματικότητα, που ο πρόεδρος του στρατοδικείου, μετά τη δίκη, ακούστηκε να λέει: «Τέτοιους ανθρώπους έπρεπε να 'χε η δεξιά».
ΘΥΜΑΜΑΙ, επίσης, πως 25 χρόνια αργότερα, όταν η εφημερίδα μας είχε οργανώσει μια μεγάλη έρευνα για τη δίκη και την εκτέλεση αναζητήσαμε τα ντοκουμέντα της δικογραφίας. Παρ' όλα τα τρεξίματα τίποτε δεν μπορούσαμε να εντοπίσουμε τότε. Κάποια στιγμή που έφθασε η απάντηση με οργή κι έκπληξη μας έλεγαν ότι η δικογραφία του Νίκου Μπελογιάννη και των συντρόφων του, με όλα τα σχετικά που είχε πολτοποιήθηκε. Αυτή ήταν η απάντηση που μας δόθηκε τότε από την αρμόδια υπηρεσία όταν αυτή ζητήθηκε στα αρχεία του Συμβουλίου Χαρίτων.
ΜΑΣ είπαν πως έχουν περάσει πολλά χρόνια και πια δεν παρουσιάζουν ενδιαφέρον για το λαό και την Ιστορία του. Κι έτσι, χωρίς άλλες δυσκολίες πάνε για πολτοποίηση, για τους φούρνους. Δεν είναι, βέβαια, η πρώτη φορά που τα κρατικά ντοκουμέντα πάνε στη φωτιά, ενώ θα έπρεπε πάγια και απαρέγκλιτα να εφαρμόζονται τα όσα καθορίζονται για την εκκαθάριση των αρχείων κρατικών υπηρεσιών από τη σχετική νομοθεσία.
ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΑ η περίπτωση αυτή της πολτοποίησης της δικογραφίας του Ν. Μπελογιάννη δεν είναι η μοναδική. Οι πολτοποιήσεις είναι πολλές χωρίς να τηρούνται οι διαδικασίες. Αλλά και τα «φερμπότεν» στους ερευνητές της ιστορίας είναι και τώρα πολλά και οι αποκλεισμοί ντοκουμέντων συνεχίζονται.