Στη Φινλανδία τα σχολεία είναι αποκεντρωμένα και διαφορετικών ταχυτήτων από το 1988, με τη σχεδόν απόλυτη υπαγωγή τους στις τοπικές αυτοδιοικητικές αρχές. Εκτός από έναν ενιαίο κορμό μαθημάτων στην υποχρεωτική εκπαίδευση, ο οποίος ολοένα μειώνεται, ισχύουν τα τοπικά προγράμματα διαφοροποίησης, που καταρτίζονται από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Εκεί στοχεύουν και οι δικές μας «ευέλικτες» ή «ανοιχτές» ζώνες προγραμμάτων που υλοποιούνται ή προτείνονται για την υποχρεωτική εκπαίδευση (βλ. προτάσεις ΕΣΥΠ και Παιδαγωγικού Ινστιτούτου).
Το μεγαλύτερο μέρος των εκπαιδευτικών προσλαμβάνεται από τις τοπικές αυτοδιοικητικές αρχές και απασχολείται κυρίως στα τοπικά προγράμματα που αναπτύσσονται σε επίπεδο σχολείου (school - based curricula). Οι ώρες απασχόλησης και οι αμοιβές τους καθορίζονται από τους δήμους και το εργασιακό τους μέλλον εξαρτάται από τις συνεχείς διαδικασίες αξιολόγησης των ίδιων, των μαθητών και των σχολείων τους. Ο εκπαιδευτικός συνδικαλισμός έχει κατακερματιστεί ολότελα, σε σωματεία ανά δήμο και περιφέρεια, χωρίς συντονισμό και κοινή δράση.
Χαρακτηριστικό λειτουργικό στοιχείο του μοντέλου είναι οι συχνές εξετάσεις και η διαρκής αξιολόγηση (εσωτερική - εξωτερική), με στόχο όχι την άρση των ανισοτήτων και την αναβάθμιση των σχολείων, αλλά την άνιση κατανομή σ' αυτά της κρατικής επιχορήγησης που ολοένα μειώνεται. Ειδικότερα, εξετάσεις προβλέπονται μετά τη βασική εκπαίδευση, για την είσοδο στη δευτεροβάθμια, σε 4 μαθήματα με μορφή τεστ (βλ. πρόταση του ΕΣΥΠ για περιφερειακές απολυτήριες εξετάσεις στην Γ' Γυμνασίου) και για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση διεξάγονται πανφινλανδικές εξετάσεις επιλογής ενός «κλειστού» αριθμού εισακτέων, ενώ ένα ασήμαντο ποσοστό αριστούχων αποφοίτων των επαγγελματικών σχολών γίνεται δεκτό στα ιδιωτικά ΤΕΙ χωρίς εξετάσεις, με κριτήριο το βαθμό απολυτηρίου. Τα λίγα πανεπιστήμια της χώρας είναι κρατικά, ενώ τα πολλά τεχνολογικά ιδρύματα (τύπου ΤΕΙ) ανήκουν σε ιδιώτες και οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Το φινλανδικό μοντέλο στην εκπαίδευση συνοψίζεται σε χαμηλές κρατικές δαπάνες, υπερβολική έμφαση στην εφήμερη «κατάρτιση», ταξική διχοτόμηση της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε γενική και επαγγελματική (διπλό δίκτυο), διαφοροποίηση του περιεχομένου της εκπαίδευσης και ταξική κατηγοριοποίηση των σχολείων. Το αποτέλεσμα είναι άλλοι μαθητές να ψαρεύουν στον πάγο με έλκηθρο που τους «δώρισε» ο δήμος για να μάθουν Φυσική Ιστορία και άλλοι να επισκέπτονται το μουσείο Ιστορίας ή να εμβαθύνουν στη γλώσσα και τη λογοτεχνία, ενώ στη συνέχεια, τουλάχιστον οι μισοί (από ό,τι δείχνουν οι στατιστικές) να στρέφονται στην πρόωρη κατάρτιση και τα επαγγελματικά σχολεία.
Σύνδεση του σχολείου με την αγορά εργασίας στο όνομα της αποκέντρωσης σημαίνει χειρότερους όρους εκπαίδευσης, εργασίας και ζωής. Γι' αυτό, το ζητούμενο είναι να απαντηθούν τα ερωτήματα: με ποια μόρφωση, τι είδους καταμερισμό, σε ποια αγορά εργασίας, και σε ποιο κοινωνικο-πολιτικο-οικονομικό σύστημα εντέλει συντελείται αυτή η σύνδεση σχολείου - εργασίας;
Το φινλανδικό όνειρο προβάλλεται για να διαφημίσει και να επιταχύνει τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις στην εκπαίδευση. Ομως, σιγά σιγά ξεθωριάζει, γιατί στη ζεστή Μεσόγειο λιώνουν οι πάγοι του σκανδιναβικού Βορρά και στο δυνατό της φως δε φτάνει το πολικό σέλας με τις ατέλειωτες λευκές του νύχτες.
* * *
Υ.Γ: Τα στοιχεία του άρθρου προέρχονται από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο πληροφόρησης «Ευρυδίκη», από το βιβλίο «για το Φινλανδικό Εκπαιδευτικό Σύστημα», έκδοση των Φινλανδικών εκπαιδευτικών Συνδικάτων 2005 και την ενημέρωση της εκπροσώπου των Φινλανδικών Συνδικάτων στην ΟΛΜΕ.