«Η γνώση δείχνει το δρόμο προς τον κομμουνισμό», αφίσα του 1920 |
Θα 'πρεπε να τονίσουμε ορισμένα χαραχτηριστικά γνωρίσματα του σταχανοφικού κινήματος.
Χτυπάει στο μάτι πρώτ' απ' όλα το γεγονός ότι το κίνημα αυτό άρχισε από μόνο του, σχεδόν αυθόρμητα, απ' τα κάτω, δίχως καμιά πίεση από τη διοίκηση των επιχειρήσεών μας. Κάτι παραπάνω. Το κίνημα αυτό γεννήθηκε και άρχισε να αναπτύσσεται σ' ορισμένο βαθμό παρά τη θέληση των διοικήσεων των επιχειρήσεών μας, κι ακόμα σε αγώνα μ' αυτές. Ο σύντροφος Μολότοφ σάς διηγήθηκε κιόλας τι μαρτύρια αναγκάστηκε να περάσει ο σύντροφος Μουσίνσκι, πριονιστής στον Αρχάγγελο, όταν κρυφά από την οικονομική οργάνωση, κρυφά από τους ελεγκτές επεξεργαζόταν νέες, ψηλότερες τεχνικές νόρμες. Και του ίδιου του Σταχάνοφ η τύχη δεν ήταν καλύτερη, γιατί στην προώθησή του βρέθηκε στην ανάγκη να υπερασπίσει τον εαυτό του όχι μόνο από μερικούς διοικητικούς υπαλλήλους, μα και από μερικούς εργάτες, που τον περιγελούσαν και τον κυνηγούσαν για τους «νεοτερισμούς» του. Οσο για το Μπουσίγκιν, είναι γνωστό ότι λίγο έλειψε να πληρώσει τους «νεοτερισμούς» του με το χάσιμο της δουλιάς του στο εργοστάσιο και μονάχα με την επέμβαση του επί κεφαλής του τμήματος του εργοστασίου, συντρόφου Σκολίνσκι, μπόρεσε να μείνει στο εργοστάσιο.
Οπως βλέπετε, αν εξασκήθηκε κάποια επίδραση από τη διοίκηση των επιχειρήσεών μας, η επίδραση αυτή δε βοηθούσε το σταχανοφικό κίνημα, μα ήταν ενάντιά του. Συνεπώς το σταχανοφικό κίνημα γεννήθηκε κι αναπτύχθηκε σαν κίνημα απ' τα κάτω. Κι ακριβώς γιατί γεννήθηκε από μόνο του, ακριβώς γιατί είναι κίνημα απ' τα κάτω, είναι το πιο ζωτικό και το πιο ακατανίκητο κίνημα της εποχής μας.
Πρέπει, παρακάτω, να σταματήσουμε σ' ένα ακόμα χαραχτηριστικό γνώρισμα του σταχανοφικού κινήματος. Το χαραχτηριστικό αυτό γνώρισμα είναι ότι το σταχανοφικό κίνημα απλώθηκε σ' όλη την Ενωσή μας, όχι σιγά σιγά, μα με κάποια πρωτοφανέρωτη γρηγοράδα, σαν καταιγίδα. Πώς άρχισε; Ο Σταχάνοφ ανέβασε την τεχνική νόρμα εξόρυξης κάρβουνου στο πενταπλάσιο ή στο εξαπλάσιο, αν όχι περισσότερο. Ο Μπουσίγκιν και ο Σμετάνιν έκαναν το ίδιο, ο ένας στον τομέα της παραγωγής μηχανών κι ο άλλος στον τομέα της βιομηχανίας παπουτσιών. Οι εφημερίδες έγραψαν γι' αυτά τα γεγονότα. Και ξαφνικά η φλόγα του σταχανοφικού κινήματος αγκάλιασε όλη τη χώρα. Πώς έγινε αυτό; Από δω προήλθε αυτή η γρηγοράδα και εξάπλωση του σταχανοφικού κινήματος; Μήπως ο Σταχάνοφ και ο Μπουσίγκιν είναι μεγάλοι οργανωτές, που διατηρούν πολλές συνδέσεις με τις περιοχές και τις περιφέρειες της ΕΣΣΔ και οργάνωσαν μόνοι τους αυτό το έργο; Οχι, φυσικά όχι. Μήπως ο Σταχάνοφ και ο Μπουσίγκιν έχουν την αξίωση να γίνουν μεγάλες προσωπικότητες στη χώρα μας και σκόρπισαν μόνοι τους τις σπίθες του σταχανοφικού κινήματος σ' όλη τη χώρα; Και αυτό δεν είναι σωστό. Είδατε εδώ το Σταχάνοφ και το Μπουσίγκιν. Μίλησαν στη σύσκεψη. Είναι άνθρωποι απλοί και σεμνοί, χωρίς καμιά αξίωση να δρέψουν δάφνες σαν προσωπικότητες πανενωσιακής κλίμακας. Εμένα μου φαίνεται ακόμα ότι βρίσκονται λιγάκι σε αμηχανία από τις διαστάσεις, που, παρά τις προσδοκίες τους, πήρε το κίνημα στη χώρα μας. Και αν, παρ' όλα αυτά, η σπίθα που έριξαν ο Σταχάνοφ και ο Μπουσίγκιν αποδείχτηκε αρκετή για να φουντώσει όλο αυτό το έργο, αυτό σημαίνει ότι το σταχανοφικό κίνημα είναι έργο απόλυτα ώριμο. Μονάχα ένα κίνημα που είναι απόλυτα ώριμο και που περιμένει μια ώθηση για να ξεσπάσει, μονάχα ένα τέτοιο κίνημα μπορούσε να διαδοθεί τόσο γρήγορα και να μεγαλώσει σα χιονοστιβάδα.
«Η γνώση θα σπάσει τις αλυσίδες». Αφίσα του Α. Ραντακόφ |
Οι αιτίες αυτές είναι τουλάχιστον τέσσερις.
1. Σα βάση του σταχανοφικού κινήματος χρησίμευσε πριν απ' όλα η ριζική καλυτέρευση της υλικής κατάστασης των εργατών. Η ζωή, σύντροφοι, έγινε καλύτερη, η ζωή έγινε πιο χαρούμενη. Και όταν ζει κανείς χαρούμενα, η δουλιά πάει καλά. Από δω πηγάζουν οι υψηλές νόρμες απόδοσης. Από δω προέρχονται οι ήρωες και οι ηρωίδες της δουλιάς. Αυτού βρίσκεται πρώτ' απ' όλα η ρίζα του σταχανοφικού κινήματος. Αν είχαμε κρίση, αν είχαμε ανεργία, τη μάστιγα αυτή της εργατικής τάξης, αν ζούσαμε άσχημα, μίζερα, όχι χαρούμενα, δε θα είχαμε σταχανοφικό κίνημα. (χειροκροτήματα). Η προλεταριακή μας επανάσταση είναι η μοναδική στον κόσμο επανάσταση, που μπόρεσε να δείξει στο λαό όχι μονάχα τα πολιτικά, μα και τα υλικά της αποτελέσματα. Από όλες τις εργατικές επαναστάσεις, ξέρουμε μονάχα μια που μπόρεσε κάπως να πάρει την εξουσία. Είναι η Κομμούνα του Παρισιού. Δεν έζησε όμως πολύν καιρό. Είναι αλήθεια ότι προσπάθησε να σπάσει τα δεσμά του καπιταλισμού, μα δεν κατόρθωσε να τα σπάσει, και ακόμα περισσότερο, δεν πρόλαβε να δείξει στο λαό τα υλικά αγαθά αποτελέσματα της επανάστασης. Η επανάστασή μας είναι η μοναδική επανάσταση, που όχι μόνο έσπασε τα δεσμά του καπιταλισμού και έδωσε τη λευτεριά στο λαό, μα που κατόρθωσε ακόμα να του προσφέρει τις υλικές συνθήκες για μια εύπορη ζωή. Αυτού βρίσκεται η δύναμη και το ακατανίκητο της επανάστασής μας. Φυσικά είναι καλό πράγμα να διώξεις τους καπιταλιστές, να διώξεις τους τσιφλικάδες, να διώξεις τους μπράβους του τσάρου, να πάρεις την εξουσία και να αποχτήσεις τη λευτεριά. Αυτά είναι πολύ καλό. Δυστυχώς όμως, η ελευθερία μονάχα δεν είναι καθόλου αρκετή. Αν δε φτάνει το ψωμί, αν δε φτάνουν το βούτυρο και τα λίπη, αν δε φτάνουν τα υφαντουργικά είδη, αν τα σπίτια είναι άσχημα, δε θα πας μακριά μόνο με τη λευτεριά. Είναι πολύ δύσκολο, σύντροφοι, να ζει κανείς μονάχα με τη λευτεριά. Για να μπορέσεις να ζήσεις καλά και χαρούμενα, είναι απαραίτητο τα αγαθά της πολιτικής ελευθερίας να συμπληρωθούν με τα υλικά αγαθά. Χαραχτηριστική ιδιομορφία της επανάστασής μας είναι, ότι έδωσε στο λαό όχι μονάχα τη λευτεριά, μα και υλικά αγαθά, μα και τη δυνατότητα της εύπορης και πολιτισμένης ζωής. Να γιατί αρχίσαμε να ζούμε χαρούμενα και να πάνω σε ποια βάση αναπτύχθηκε το σταχανοφικό κίνημα.
2. Η δεύτερη πηγή του σταχανοφικού κινήματος είναι η έλλειψη εκμετάλλευσης στη χώρα μας. Οι άνθρωποι δουλεύουν σε μας όχι για τους εκμεταλλευτές, όχι για να πλουτίσουν τα παράσιτα, μα για τον εαυτό τους, για την τάξη τους, για τη δική τους, την σοβιετική, κοινωνία, όπου στην εξουσία βρίσκονται οι καλύτεροι άνθρωποι της εργατικής τάξης. Ακριβώς γι' αυτό στη χώρα μας η δουλιά έχει κοινωνική σημασία, αποτελεί υπόθεση τιμής και δόξας. Στον καπιταλισμό, η δουλιά έχει ιδιωτικό, ατομικό χαραχτήρα. Εφτιαξες περισσότερα, πάρε περισσότερα και ζήσε όπως ξέρεις. Κανένας δε σε ξέρει και ούτε θέλει να σε ξέρει. Δουλεύεις για τους καπιταλιστές, τους πλουτίζεις; Μα πώς μπορεί να γίνει διαφορετικά; Γι' αυτό ακριβώς σε μίσθωσαν, για να πλουτίζεις τους εκμεταλλευτές. Αν δε συμφωνείς, τράβα στις γραμμές των ανέργων για να φυτοζωείς, όπως μπορείς, εμείς θα βρούμε άλλους, πιο βολικούς. Γι' αυτό η δουλιά των ανθρώπων δεν εκτιμιέται πολύ στον καπιταλισμό. Είναι φανερό ότι, κάτω απ' αυτές τις συνθήκες, δεν μπορεί να υπάρχει θέση για το σταχανοφικό κίνημα. Αλλιώς έχουν τα πράγματα στις συνθήκες του σοβιετικού καθεστώτος. Εδώ εχτιμούν τον άνθρωπο-δουλευτή. Εδώ δε δουλεύει για τους εκμεταλλευτές, μα για τον εαυτό του, για την τάξη του, για την κοινωνία. Εδώ ο εργαζόμενος άνθρωπος δεν μπορεί να νιώσει τον εαυτό του παραπεταμένο κι απομονωμένο. Αντίθετα, ο εργαζόμενος άνθρωπος νιώθει σε μας τον εαυτό του ελεύθερο πολίτη της χώρας του, κοινωνικό παράγοντα στο είδος του. Και αν δουλεύει καλά και δίνει στην κοινωνία εκείνο που μπορεί να δώσει, γίνεται ήρωας της δουλιάς, περιβάλλεται με δόξα. Είναι αυτονόητο ότι μονάχα κάτω απ' αυτές τις συνθήκες μπορούσε να γεννηθεί το σταχανοφικό κίνημα.
3. Σαν τρίτη πηγή του σταχανοφικού κινήματος πρέπει να θεωρούμε την ύπαρξη της νέας τεχνικής στη χώρα μας. Το σταχανοφικό κίνημα συνδέεται οργανικά με τη νέα τεχνική. Χωρίς τη νέα τεχνική, χωρίς τα καινούρια εργοστάσια και τις καινούριες φάμπρικες, χωρίς τις καινούριες εγκαταστάσεις, δε θα μπορούσε να γεννηθεί στη χώρα μας το σταχανοφικό κίνημα. Χωρίς τη νέα τεχνική μπορούμε να ανεβάσουμε τις τεχνικές νόρμες μια ως δυο φορές, όχι περισσότερο. Αν οι σταχανοφικοί ανέβασαν τις τεχνικές νόρμες πέντε κι έξι φορές, αυτό σημαίνει ότι στηρίζονται ολοκληρωτικά στη νέα τεχνική. Ετσι βγαίνει ότι η εκβιομηχάνιση της χώρας μας, η ανασυγκρότηση των εργοστασίων μας, η ύπαρξη της νέας τεχνικής και των νέων εγκαταστάσεων αποτέλεσαν μια από τις αιτίες που γέννησαν το σταχανοφικό κίνημα.
4. Με τη νέα τεχνική μονάχα δε θα πας όμως μακριά. Μπορεί να έχεις μια πρώτης γραμμής τεχνική, πρώτης γραμμής εργοστάσια και φάμπρικες, αν όμως δεν υπάρχουν άνθρωποι, ικανοί να υποτάξουν αυτήν την τεχνική, η τεχνική θα σου μείνει γυμνή τεχνική. Για να μπορέσει η νέα τεχνική να δώσει τ' αποτελέσματά της, πρέπει να έχει και ανθρώπους, στελέχη από εργάτες και εργάτριες που να είναι ικανά να μπουν επικεφαλής της τεχνικής και να την κινήσουν μπροστά. Η γέννηση και η ανάπτυξη του σταχανοφικού κινήματος σημαίνει ότι έχουν πια γεννηθεί στη χώρα μας τέτοια στελέχη ανάμεσα στους εργάτες και στις εργάτριες. Πριν από δυο περίπου χρόνια, το κόμμα έλεγε ότι ανοικοδομώντας καινούρια εργοστάσια και καινούριες φάμπρικες και δίνοντας στις επιχειρήσεις μας καινούριες εγκαταστάσεις, κάναμε μόνο τη μισή δουλιά. Το κόμμα έλεγε τότε ότι ο ενθουσιασμός στην ανοικοδόμηση των καινούριων εργοστασίων πρέπει να συμπληρωθεί με τον ενθουσιασμό για την αφομοίωση της λειτουργίας τους, ότι μόνο έτσι μπορεί να οδηγηθεί το έργο ίσαμε το τέλος. Είναι ολοφάνερο, ότι μέσα σ' αυτά τα δυο χρόνια γινόταν η αφομοίωση αυτής της νέας τεχνικής και γεννιόνταν τα νέα στελέχη. Τώρα είναι ξεκάθαρο ότι έχουμε πια τέτοια στελέχη. Είναι φανερό ότι χωρίς τέτοια στελέχη, χωρίς αυτούς τους καινούριους ανθρώπους δε θα είχαμε σταχανοφικό κίνημα. Ετσι οι καινούριοι άνθρωποι από τους εργάτες και τις εργάτριες που έχουν αφομοιώσει τη νέα τεχνική, αποτέλεσαν εκείνη τη δύναμη, που διαμόρφωσε και προώθησε το σταχανοφικό κίνημα.
Αυτοί είναι οι όροι που γέννησαν και προώθησαν το σταχανοφικό κίνημα.
Ποια είναι τα άμεσα καθήκοντά μας, από την άποψη των συμφερόντων του σταχανοφικού κινήματος;
Για να μη μπερδευόμαστε, ας συνοψίσουμε αυτό το ζήτημα σε δυο άμεσα καθήκοντα.
Πρώτο. Το καθήκον μας είναι να βοηθήσουμε τους σταχανοφικούς ν' αναπτύξουν παραπέρα το σταχανοφικό κίνημα και να το απλώσουμε σε πλάτος και σε βάθος σ' όλες τις περιοχές και τις περιφέρειες της ΕΣΣΔ. Αυτό από τη μια μεριά. Κι από την άλλη: Να βάλουμε χαλινάρι σ' όλα τα οικονομικά στελέχη, σ' όλους τους μηχανικούς και τεχνικούς που γαντζώνονται επίμονα από το παλιό, που δε θέλουν να τραβήξουν μπροστά και που φρενάρουν συστηματικά την ανάπτυξη του σταχανοφικού κινήματος. Για ν' απλωθεί πλατιά σ' όλη την έχταση της χώρας μας το σταχανοφικό κίνημα, δε φτάνουν φυσικά μονάχα οι σταχανοφικοί. Χρειάζονται να πάρουν μέρος σ' αυτήν τη δουλιά οι κομματικές μας Οργανώσεις και να βοηθήσουν τους σταχανοφικούς να οδηγήσουν ίσαμε το τέλος το κίνημα. Στο ζήτημα αυτό, η οργάνωση της περιοχής του Ντόνετς έδειξε χωρίς συζήτηση μεγάλη πρωτοβουλία. Καλά δουλεύουν από την άποψη αυτή οι Οργανώσεις της περιοχής της Μόσχας και του Λένινγκραντ. Πώς πάνε όμως οι άλλες περιοχές; Οπως φαίνεται, ακόμα «ετοιμάζονται να μπουν σε κίνηση». Αχ, τίποτα δεν ακούστηκε, ή πολύ λίγα ακούστηκαν για τα Ουράλια, παρ' όλο που τα Ουράλια αποτελούν, όπως είναι γνωστό, τεράστιο βιομηχανικό κέντρο. Το ίδιο πρέπει να πούμε και για τη Δυτική Σιβηρία, για το Κουτζνέτσκ, όπου, όπως φαίνεται, δεν τα κατάφεραν ακόμα να «μπουν σε κίνηση». Ωστόσο δεν πρέπει ν' αμφιβάλλουμε ότι οι κομματικές μας οργανώσεις θα κατατοπιστούν σ' αυτή τη δουλιά και θα βοηθήσουν τους σταχανοφικούς να υπερνικήσουν τις δυσκολίες. Οσο για την άλλη πλευρά του ζητήματος, δηλαδή να χαλιναγωγήσουμε τους πεισματάρηδες συντηρητικούς από τα οικονομικά μας στελέχη, τους μηχανικούς και τους τεχνικούς, πρέπει να πούμε ότι η δουλιά αυτή θα 'ναι λίγο πιο πολύπλοκη. Θα χρειαστεί στην αρχή να πείσουμε, να πείσουμε υπομονετικά και συντροφικά αυτά τα συντηρητικά στοιχεία της βιομηχανίας, ότι το σταχανοφικό κίνημα είναι προοδευτικό και ότι θα πρέπει ν' αναπροσαρμοστούν στη σταχανοφική τάξη. Αν όμως δε βοηθήσει η πειθώ, θα χρειαστεί να πάρουμε πιο αποφασιστικά μέτρα. Ας πάρουμε λόγου χάρη το Λαϊκό Επιτροπάτο της Συγκοινωνίας. Στον κεντρικό μηχανισμό αυτού του Λαϊκού Επιτροπάτου υπήρχε τελευταία μια Ομάδα από καθηγητές, μηχανικούς και άλλους ειδικούς - ανάμεσά τους ήταν και κομμουνιστές - που διαβεβαίωναν όλο τον κόσμο, ότι μια ταχύτητα από 13-14 χιλιόμετρα την ώρα για τα εμπορικά τρένα είναι τα όρια, που δεν μπορεί, που είναι αδύνατο να ξεπεραστούν αν δε θέλουμε να έρθουμε σε σύγκρουση με την «επιστήμη της εκμετάλλευσης». Ηταν μια Ομάδα με αρκετό κύρος, πού κήρυττε τις απόψεις της προφορικά και από τον Τύπο, έδινε Οδηγίες στα αντίστοιχα όργανα του Λαϊκού Επιτροπάτου Συγκοινωνίας και γενικά αποτελούσε τον «κυρίαρχο νου» ανάμεσα στους ανθρώπους που ασχολούνται με την εκμετάλλευση των σιδηροδρόμων. Εμείς δεν είμαστε ειδικοί στο ζήτημα αυτό, με βάση όμως τις προτάσεις μιας Ολόκληρης σειράς πραχτικών που δουλεύουν στους σιδηροδρόμους, βεβαιώσαμε με τη σειρά μας αυτούς τους αυθεντικούς καθηγητές, ότι μια ταχύτητα από 13-14 χιλιόμετρα δεν μπορεί ν' αποτελεί το τελευταίο όριο, ότι με μια ορισμένη οργάνωση της δουλιάς μπορεί να πλαταίνουμε αυτά τα όρια. Η ομάδα αυτή στην απάντησή της, αντί ν' αφουγκραστεί τη φωνή της πείρας και της πραχτικής και να επανεξετάσει τις απόψεις της, ρίχτηκε στον αγώνα ενάντια στα προοδευτικά στοιχεία των σιδηροδρόμων και δυνάμωσε ακόμα περισσότερο την προπαγάνδα των συντηρητικών της απόψεων. Είναι φανερό ότι αναγκαστήκαμε να τραβήξουμε λίγο τ' αυτιά αυτών των αξιότιμων ανθρώπων και να τους βγάλουμε ευγενικά από τον κεντρικό μηχανισμό του Λαϊκού Επιτροπάτου της Συγκοινωνίας. Και τι έγινε; Εχουμε τώρα για τα εμπορικά μας τρένα ταχύτητα 18-19 χιλιόμετρα την ώρα. Μου φαίνεται σύντροφοι, ότι στο κάτω κάτω θα χρειαστεί να καταφύγουμε σ' αυτήν τη μέθοδο και σ' άλλους τομείς της λαϊκής οικονομίας, αν φυσικά οι πεισματάρηδες συντηρητικοί δεν πάψουν να εμποδίζουν και να βάζουν φρένο στις ρόδες του σταχανοφικού κινήματος.
Δεύτερο. Το καθήκον μας είναι να βοηθήσουμε ν' αναπροσαρμοστούν και να μπουν επικεφαλής το σταχανοφικού κινήματος εκείνα τα οικονομικά στελέχη, οι μηχανικοί και οι τεχνικοί, που δε θέλουν να εμποδίσουν το σταχανοφικό κίνημα, που συμπαθούν αυτό το κίνημα, μα που δεν μπόρεσαν ακόμα ν' αναπροσαρμοστούν, δεν μπόρεσαν ακόμα να μπουν επικεφαλής του σταχανοφικού κινήματος. Πρέπει να πω, σύντροφοι, ότι δεν έχουμε λίγα τέτοια οικονομικά στελέχη, τέτοιους μηχανικούς και τεχνικούς. Και αν βοηθήσουμε αυτούς τους συντρόφους, θα γίνουν αναμφίβολα ακόμα περισσότεροι.
Νομίζω ότι αν εκπληρώσουμε αυτά τα καθήκοντα, το σταχανοφικό κίνημα θα απλωθεί μ' όλη τη δύναμη, θα αγκαλιάσει όλες τις περιοχές και τις περιφέρειες της χώρας μας και θα κάνει θαύματα νέων καταχτήσεων.
Λόγος στην πρώτη πανενωσιακή σύσκεψη των σταχανοφικών, Ζητήματα Λενινισμού, σελ. 660-664, 668-670