Αποσπάσματα από την ομιλία του Μάκη Παπαδόπουλου, μέλους του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, στην κεντρική συζήτηση του Φεστιβάλ ΚΝΕ - «Οδηγητή» στην Αθήνα την Παρασκευή 20/9
Ο Μ. Παπαδόπουλος |
Σχολιάζοντας το θέμα, ο σ. Μάκης Παπαδόπουλος ανέφερε μεταξύ άλλων:
«Αρκετοί αντιλαμβανόμαστε εμπειρικά, ακόμα και αν δεν έχουμε ασχοληθεί με την ψηφιακή οικονομία, ότι ενώ έχουν αυξηθεί οι τεχνολογικές δυνατότητες για να διασφαλίσουμε την ευημερία της κοινωνίας, υπάρχουν μεγάλα εμπόδια για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες μας.
Βλέπουμε στην τηλεόραση διαφημίσεις για το "έξυπνο σπίτι", όπου κάποιος μπορεί να ανοίξει το κλιματιστικό και το πλυντήριο με το κινητό του, ενώ γυρίζει από τη δουλειά του, αλλά την ίδια ώρα υπάρχουν νοικοκυριά που δεν μπορούν να πληρώσουν ούτε το λογαριασμό της ΔΕΗ για το φως, και φυσικά δεν μπορούν να αγοράσουν αυτό το ακριβό πακέτο υπηρεσιών.
Εύκολα, σε μια κοινωνία που αλλάζει γρήγορα, μπορούν να γεννηθούν αβάσιμες προσδοκίες και αυταπάτες ότι η νέα τεχνολογία θα οδηγήσει αυτόματα σε έναν καλύτερο κόσμο, της κοινωνικής ευημερίας, είτε αντίστροφα να υπάρξει δαιμονοποίηση της τεχνολογίας, ως του μεγάλου ενόχου για τα δεινά που ζούμε, την αύξηση της ανεργίας, της καταστολής, της φτώχειας.
Πλήθος κόσμου παρακολούθησε την κεντρική συζήτηση την Παρασκευή το βράδυ |
Για να αποφύγουμε την παραπλανητική σκέψη τόσο της τεχνοφοβίας όσο και της ουτοπικής ντετερμινιστικής προσδοκίας για τα αυτόματα κοινωνικά οφέλη που τάχα θα φέρει η νέα τεχνολογία, πρέπει να προσδιορίσουμε θεωρητικά, επιστημονικά, ιστορικά, ποιος είναι ο πραγματικός ένοχος που ακυρώνει τις τεράστιες δυνατότητες που έχουν δημιουργήσει οι εργαζόμενοι, οι εργάτες για να υπάρξει κοινωνική ευημερία.
Γι' αυτό και είναι αναντικατάστατη η μελέτη και η δημιουργική ανάπτυξη του μαρξισμού - λενινισμού στις σημερινές συνθήκες.
Σήμερα, στο πλαίσιο των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής, το κεφάλαιο αποφασίζει τι, πότε, πού και πώς θα παραχθεί, ποιες είναι οι προτεραιότητες της επιστημονικής έρευνας, ποιο το περιεχόμενο της Εκπαίδευσης.
Σήμερα ζούμε στη ζούγκλα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. Το ότι νέες τεχνολογικές δυνατότητες βρίσκονται στα χέρια του κεφαλαίου ευθύνεται για τα βάσανά μας, και όχι η ίδια η τεχνολογική εξέλιξη.
Δεν είναι μοιραίο τα drones να αξιοποιούνται για πολεμικούς σκοπούς, για να πλήττουν οι ΗΠΑ εύκολα, για παράδειγμα, μακρινούς στόχους στη Μέση Ανατολή. Θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν πολύ περισσότερο για πρόληψη και προστασία από μεγάλες φυσικές καταστροφές και βιομηχανικά ατυχήματα.
Γενικότερα η τεχνολογική εξέλιξη οξύνει τις αντιφάσεις του καπιταλισμού. Οσο αυξάνεται η αναλογία των σύγχρονων μέσων παραγωγής σε σχέση με την εργατική δύναμη στη διαδικασία παραγωγής, τόσο ενισχύεται η τάση πτώσης του ποσοστού κέρδους. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η πηγή του καπιταλιστικού κέρδους, της υπεραξίας, είναι η εκμετάλλευση της ζωντανής εργατικής δύναμης και όχι τα ρομπότ. Είναι ο απλήρωτος χρόνος του εργάτη που κλέβει και ιδιοποιείται ο καπιταλιστής.
Σήμερα βλέπουμε ένα μεγάλο μέρος του κεφαλαίου να λιμνάζει, να υπερσυσσωρεύεται, να μη βρίσκει διεξόδους να επενδυθεί με ικανοποιητικό ποσοστό κέρδους. Αυτή είναι η βαθύτερη αιτία της επιβράδυνσης της διεθνούς οικονομίας και του κινδύνου μιας νέας διεθνούς κρίσης.
Φυσικά, η αστική πολιτική δεν παρακολουθεί παθητικά αυτήν την τάση. Παρεμβαίνει πολύμορφα για να την αναχαιτίσει, αξιοποιεί και τη νέα τεχνολογία για να αυξήσει το βαθμό εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης».
Σχολιάζοντας ο σ. Παπαδόπουλος ανέφερε:
«Ο σοσιαλισμός μπορεί να απελευθερώσει τις παραγωγικές δυνάμεις της χώρας γιατί αλλάζει ριζικά το σκοπό της παραγωγής, γιατί θέτει ως γνώμονα της ανάπτυξης τις ανάγκες της κοινωνίας και όχι το καπιταλιστικό κέρδος.
Το δικό μας σχέδιο της κοινωνικοποίησης, της κοινωνικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής, απελευθερώνει την κύρια παραγωγική δύναμη, τον εργαζόμενο άνθρωπο, από τα δεσμά της μισθωτής σκλαβιάς, της εκμετάλλευσης.
Στο σοσιαλισμό οι εργάτες, οι εργαζόμενοι θα παίζουν ενεργό ρόλο στη λήψη, στην εφαρμογή και στον έλεγχο των αποφάσεων. Θα πρωταγωνιστούν μέσα από τις Γενικές Συνελεύσεις τους σε κάθε παραγωγική μονάδα, κάθε τόπο δουλειάς και μόρφωσης.
Μέσα σ' αυτή την ανώτερη οργάνωση της κοινωνίας, όπου η οικονομία θα έχει απαλλαγεί από τους νόμους του καπιταλιστικού κέρδους, μπορεί να υπάρξει κεντρικά σχεδιασμένη παραγωγή που να διασφαλίσει τη λαϊκή ευημερία.
Αυτές οι θεωρητικές θέσεις έχουν επιβεβαιωθεί από την ιστορική πείρα του 20ού αιώνα. Οι πρώτες δεκαετίες της οικοδόμησης του σοσιαλισμού στη Σοβιετική Ενωση απέδειξαν τη δυνατότητα να τεθεί κάτω από συνειδητό, σχεδιασμένο κοινωνικό έλεγχο η διαδικασία παραγωγής».
«Σήμερα ξέρουμε ότι η απάντηση στα νέα προβλήματα που θα γεννά η σοσιαλιστική οικοδόμηση δεν είναι η επιστροφή στις λύσεις της αγοράς, αλλά η επέκταση και πλήρης επικράτηση των σοσιαλιστικών σχέσεων παραγωγής στην οικονομία, η επιστημονική αναβάθμιση και η συνεχής προσαρμογή του κεντρικού σχεδιασμού στις νέες απαιτήσεις που θέτει το νέο επίπεδο ανάπτυξης της κοινωνικής παραγωγής.
Διδαγμένοι από την ιστορική πείρα, αποκτάμε νέα επαναστατική ορμή, βαδίζουμε με επαναστατική αισιοδοξία για να εξαλείψουμε το καρκίνωμα της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας, να καταργήσουμε την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.
Η επαναστατική αισιοδοξία μας βασίζεται και στις νέες μεγάλες αντικειμενικές δυνατότητες που γεννούν η σύγχρονη εποχή της ψηφιακής οικονομίας και η "4η Βιομηχανική Επανάσταση" για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση.
Αξίζει να δούμε πόσοι τεχνικοί και επιστημονικοί περιορισμοί που υπήρχαν στη Ρωσία του 1917 και στη Σοβιετική Ενωση του 1950, για την επιτυχία του κεντρικού σχεδιασμού και το βάθεμα των σοσιαλιστικών σχέσεων παραγωγής, δεν υπάρχουν σήμερα.
Σκεφτείτε τις δυνατότητες που δίνει η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας για να αυξηθεί ο ελεύθερος χρόνος και να ενισχυθεί το δημιουργικό περιεχόμενο της εργασίας, για τους εργαζόμενους που αποτελούν την κύρια παραγωγή δύναμη κάθε εποχής.
Σκεφτείτε τις νέες δυνατότητες για τον επιστημονικό σχεδιασμό, να λαμβάνει γρήγορες και βέλτιστες αποφάσεις σε σύνθετα προβλήματα, αξιοποιώντας τις σύγχρονες δυνατότητες για γρήγορη συλλογή και εντατική επεξεργασία μεγάλου όγκου δεδομένων και πληροφοριών που αφορούν το σύνολο των αναγκών της κοινωνίας.
Σκεφτείτε τις νέες τεχνολογικές και επιστημονικές δυνατότητες για να διασφαλίσουμε όχι μόνο την επάρκεια αλλά και τη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων, τις νέες δυνατότητες για γρήγορη βελτίωση και έλεγχο της παραγωγής, τις νέες δυνατότητες για την πρόληψη και την αντιμετώπιση ατυχημάτων μεγάλης έκτασης, που αποτελούν κίνδυνο για χιλιάδες κατοίκους.
Μια ακόμα πλευρά αφορά τις νέες δυνατότητες διεπιστημονικής έρευνας, που θα έχει απαλλαγεί από τα δεσμά του ανταγωνισμού της αγοράς, από το σκοπό διασφάλισης του καπιταλιστικού κέρδους. Τις δυνατότητες της διεπιστημονικής έρευνας να προβλέψει έγκαιρα και εύστοχα μελλοντικές κοινωνικές ανάγκες και να προσδιορίσει προτεραιότητες για την οικονομία.
Ας σκεφτούμε επίσης μέσα στο πλαίσιο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης την ώθηση που μπορεί να δώσει η δημιουργική ανάπτυξη του μαρξισμού στη σύγχρονη έρευνα και γενικότερα στη διαδικασία της γνώσης.
Η συντριπτική υπεροχή του σοσιαλισμού συγκριτικά με τον καπιταλισμό αναδεικνύεται επίσης στις συνεκτικές απαντήσεις προς όφελος του λαού τις οποίες μπορεί να δώσει για όλα τα μεγάλα προβλήματα που γεννά η νέα εποχή της "4ης Βιομηχανικής Επανάστασης".
Ο σοσιαλισμός μπορεί να ανταποκριθεί στις αναγκαίες αλλαγές στο περιεχόμενο της εργασίας, στις αναγκαίες μετακινήσεις εργαζομένων σε νέα καθήκοντα και αντικείμενα εργασίας, σε νέους κλάδους, χωρίς αυτοί να κινδυνεύουν και να ζουν με το φόβο να μείνουν άνεργοι, ανασφάλιστοι, χωρίς ιατρική περίθαλψη, όπως στον καπιταλισμό.
Στο έδαφος της κοινωνικής ιδιοκτησίας ο κεντρικός σχεδιασμός, σε αντίθεση με τη ζούγκλα της αγοράς, μπορεί να διαμορφώνει και να αλλάζει επιστημονικά - σχεδιασμένα την κατανομή του εργατικού και επιστημονικού δυναμικού και των μέσων παραγωγής σε όλη τη χώρα, σε κάθε περιοχή, σε κάθε κλάδο.
Ο σοσιαλισμός μπορεί να διασφαλίσει την αναγκαία διαρκή εξειδίκευση και επανεκπαίδευση, την αναβάθμιση των γνώσεων και των εργασιακών ικανοτήτων των εργαζομένων. Μπορεί να ξεκλειδώσει, να απελευθερώσει τις δημιουργικές τους ικανότητες, γιατί τους φέρνει συλλογικά στο προσκήνιο της ιστορικής εξέλιξης για την κοινωνική απελευθέρωση. Μπορεί να αξιοποιήσει τη δύναμη της συλλογικής προσπάθειας, την ώθηση της σοσιαλιστικής άμιλλας».
Σχολιάζοντας την κυβερνητική πολιτική, ο σ. Παπαδόπουλος ανέφερε:
«Η κυβέρνηση προβάλλει την πολιτική της ως αναγκαία για να μη χάσει η Ελλάδα το "τρένο" της νέας τεχνολογικής επανάστασης. Δηλώνει ότι η πολιτική της είναι αυτονόητη, διότι με τις ίδιες κατευθύνσεις πορεύονται όλα τα κράτη - μέλη της ΕΕ. Υποστηρίζει ότι η αναπτυξιακή της πολιτική είναι ωφέλιμη για όλους, δεν έχει ιδεολογικό πρόσημο, δεν έχει ταξικό χαρακτήρα.
Τι αξιοποιεί επικοινωνιακά η κυβέρνηση;
Αξιοποιεί τη σημαντική καθυστέρηση εκσυγχρονισμού των κρατικών υπηρεσιών που πράγματι ταλαιπωρεί τα λαϊκά στρώματα. Σκεφτείτε με τη γέννηση ενός παιδιού τον κύκλο που πρέπει να κάνει ένας γονιός για να το δηλώσει στο ληξιαρχείο, στο δήμο, στο ταμείο ασφάλισης. Οταν λοιπόν κάποιος ακούει ότι θα ενσωματωθούν πολλές υπηρεσίες σε μια ενιαία ψηφιακή πύλη, το gov.gr, και θα είναι προσβάσιμες μέσω υπολογιστή και κινητού, εύκολα μπορεί να επαναπαυτεί, να πιστέψει στο μύθο της "ανάπτυξης για όλους".
Μπορούμε και πρέπει να αποκαλύψουμε την απατηλή αστική προπαγάνδα ότι έρχεται η "ανάπτυξη για όλους". Γι' αυτό απαιτείται να ξεδιπλώσουμε πλατιά ιδεολογικοπολιτική αντιπαράθεση, που να αποκαλύπτει ότι η πολιτική ψηφιακού εκσυγχρονισμού που προτείνει η κυβέρνηση δεν είναι ταξικά ουδέτερη, ωφελεί τους ισχυρούς ομίλους.
Πίσω από τις διακηρύξεις της ΝΔ για "ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους", κρύβεται ο στόχος να αξιοποιηθούν οι νέες τεχνολογικές δυνατότητες για να εφαρμοστεί πιο αποτελεσματικά και πιο επιτελικά από το κράτος η στρατηγική του κεφαλαίου σε βάρος του λαού. Ο Μητσοτάκης προβάλλει επικοινωνιακά τον αυτονόητο περιορισμό της άχρηστης γραφειοκρατίας, αλλά κρύβει τους βασικούς ταξικούς στόχους του "ψηφιακού εκσυγχρονισμού" του κράτους.
Στο χώρο της Υγείας, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση έχει κύριο στόχο τη μείωση της σχετικής κρατικής δαπάνης, με επιβάρυνση της λαϊκής οικογένειας, δηλαδή με την αύξηση της λεγόμενης ιδιωτικής δαπάνης.
Στο χώρο της Δικαιοσύνης, οι ηλεκτρονικοί πλειστηριασμοί έχουν στόχο να μειώσουν τη δυνατότητα άμεσης αντίδρασης του λαϊκού κινήματος για την παρεμπόδισή τους.
Το ενιαίο ηλεκτρονικό σύστημα αδειοδότησης επιχειρήσεων θα αξιοποιηθεί μέσα στο σημερινό πλαίσιο νέων εκπτώσεων στους όρους αδειοδότησης και λειτουργίας σε σχέση με την προστασία των κατοίκων, των εργαζομένων και του περιβάλλοντος για να διευκολυνθούν οι επενδύσεις.
Γενικότερα, πίσω από τις διακηρύξεις για το "ψηφιακό άλμα" της πατρίδας μας κρύβεται η νέα πολύμορφη κρατική ενίσχυση των επιχειρηματικών ομίλων, με φορολογικές απαλλαγές για την εφαρμοσμένη έρευνα R&D, με μειωμένη φορολογία για έσοδα των επιχειρήσεων από πνευματική ιδιοκτησία.
Αντίστοιχα, οι διακηρύξεις για διευκόλυνση της προσαρμογής του εργαζόμενου στις νέες συνθήκες της αγοράς εργασίας μεταφράζονται στην απαίτηση του ΣΕΒ να προσαρμόζεται ο εργαζόμενος "στις απαιτήσεις της επιχείρησης, του κάθε πελάτη και γενικότερα της αγοράς". Ο ΣΕΒ θέλει να μας πείσει ότι η "ευέλικτη" εργασία, η εντατικοποίηση, τα ωράρια - "λάστιχο", η κατάργηση κάθε δικαιώματος σταθερής απασχόλησης, είναι τέκνα της νέας τεχνολογίας και όχι της αξιοποίησής της από τους μονοπωλιακούς ομίλους.
Μας καλεί να δεχτούμε ως φυσικό φαινόμενο ότι οι προσφερόμενες νέες θέσεις εργασίας δεν θα είναι απλώς προσωρινές και σύντομης διάρκειας, αλλά θα κατανέμεται μία θέση σε 2 και 3 εργαζόμενους.
Η γενική τάση σε όλους τους κλάδους είναι η αύξηση του βαθμού εκμετάλλευσης και η συμπίεση του μέσου μισθού, η αφαίρεση εργατικών δικαιωμάτων, για να συγκρατηθεί η τάση πτώσης του ποσοστού κέρδους των μονοπωλιακών ομίλων. Γι' αυτό αυξάνεται η λαϊκή δυσαρέσκεια.
Γι' αυτό η άρχουσα τάξη αξιοποιεί τις νέες τεχνολογικές δυνατότητες για το παραπέρα χτύπημα του εργατικού κινήματος. Με τον νέο συνδικαλιστικό νόμο η ΝΔ προβάλλει την απαίτηση να διασφαλίζεται με ηλεκτρονική ψηφοφορία ότι συμφωνεί το 50%+1 των εργαζομένων για να προκηρυχθεί απεργία. Θέλει να υπονομεύσει τις Γενικές Συνελεύσεις, τη δύναμη της συλλογικής απόφασης, που αποτελεί την καρδιά της λειτουργίας των σωματείων. Μας λέει ότι "δεν μπορούν οι λίγοι να αποφασίζουν για τους πολλούς". Και ποιος τα λέει αυτά; Ο Μητσοτάκης, που κυβερνά αυτοδύναμος έχοντας πάρει το 40% όχι του συνόλου, αλλά του 57% των εγγεγραμμένων, δηλαδή λιγότερο από 25%.
Δεν κινδυνεύουμε από τον ψηφιακό μετασχηματισμό, αλλά από την καπιταλιστική αξιοποίησή του. Γι' αυτό και βγαίνουμε αποφασιστικά στο προσκήνιο, για να φωτίσουμε ότι η κυβερνητική πολιτική δεν είναι αυτονόητη, ούτε ωφέλιμη για όλους. Για να φωτίσουμε ότι ο καπιταλιστικός δρόμος ανάπτυξης είναι μονόδρομος μόνο για το κεφάλαιο. Οτι υπάρχει ένας ριζικά διαφορετικός δρόμος, που μπορεί να αξιοποιήσει και να αναπτύξει τη νέα τεχνολογία για την ικανοποίηση των αναγκών μας. Είναι ο δρόμος του σοσιαλισμού, της κοινωνικής απελευθέρωσης, γιατί πραγματική ελευθερία μπορεί να υπάρξει μόνο σε μια κοινωνία ελεύθερη από την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο».