Αποδεικνύεται πλέον καθημερινά και γίνεται κατανοητό από όλο και πλατύτερα στρώματα ότι η υλοποίηση των επιταγών του Μάαστριχτ για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση περνάει μέσα από τη δραστική συρρίκνωση των λαϊκών κατακτήσεων και την εξαφάνιση, ουσιαστικά, του κοινωνικού χαρακτήρα του αστικού κράτους. Το φάσμα ενός μεσαίωνα εργασιακών σχέσεων μορφοποιείται αποκρουστικά μέρα με τη μέρα. Οι στρατιές των ανέργων που μεγαλώνουν αξιοποιούνται σαν μέσο πίεσης για τη μεγαλύτερη συμπίεση των αποδοχών των υπολοίπων εργαζομένων και την αύξηση των κερδών των μεγάλων εταιριών, ακόμα και σε χαρακτηριζόμενη περίοδο οικονομικής ύφεσης. Το γεγονός αυτό προβάλλεται απροκάλυπτα από τα ειδησεογραφικά πρακτορεία και τον Τύπο ("Απέδωσαν τα μέτρα λιτότητας. Οι ιαπωνικές εταιρίες αύξησαν τα κέρδη, παρά την ύφεση" Τίτλος άρθρου από την εφημερίδα "Καθημερινή" του Σαββάτου, 2 Δεκέμβρη 1995. Πηγή: "Ρόιτερ").
Η εξελισσόμενη επίθεση κατά των ευρωπαϊκών εργατικών και λαϊκών στρωμάτων, που σχεδιάζεται και καθοδηγείται από τις κυρίαρχες δυνάμεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αξιοποιώντας σαν πλαίσιο δράσης τις επιταγές του Μάαστριχτ, θα ήταν φυσικά αδιανόητη με τη σημερινή μορφή της και ένταση πριν την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού στην Ανατολική Ευρώπη. Η κοινωνική μέριμνα και ευαισθησία στις σοσιαλιστικές χώρες, παρά τα προβλήματα που σήμερα καταμαρτυρούνται ή ανιχνεύονται, υπερείχε συντριπτικά εκείνης ακόμα και "προηγμένων" ευρωπαϊκών κρατών. Η απροκάλυπτη επίθεση στις κοινωνικές κατακτήσεις, των ασθενέστερων ιδιαίτερα λαϊκών στρωμάτων, θα ήταν τότε καταλυτική για τις αστικές κυβερνήσεις. Η απογοήτευση, όμως, από τις αλλαγές στην Ανατολική Ευρώπη και όλες οι συνακόλουθες επιδράσεις εξασθένισαν περιστασιακά τις δυνατότητες αντίστασης των λαϊκών δυνάμεων στη Δυτική Ευρώπη.
Η "κοινωνική μέριμνα" του αστικού κράτους περνάει σήμερα αδιάφορη δίπλα από τους "κλοσάρ" στον υπόγειο του Παρισιού και τους άστεγους κάτω από τις γέφυρες του Λονδίνου, δίπλα από τη διευρυνόμενη ανθρώπινη δυστυχία. Μια ριζοσπαστική οικονομική πολιτική από τις εθνικές κυβερνήσεις των χωρών της ΕΕ αποτελεί σήμερα ουτοπία. Οι βασικοί οικονομικοί άξονες είναι προκαθορισμένοι και, κατά συνέπεια, σχεδόν ανύπαρκτη κάθε δυνατότητα σχεδιασμού και εφαρμογής σε εθνικό επίπεδο ουσιαστικών μέτρων οικονομικής πολιτικής και κοινωνικής μέριμνας. Η οικονομική και κοινωνική πολιτική, στα πλαίσια του Μάαστριχτ, επιβάλλεται να περιορίζεται στη διευθέτηση ή διαχείριση των επιμέρους. Είναι επομένως σαφές ότι η κρίσιμη επιλογή για τις κυβερνήσεις, αλλά και τις πολιτικές δυνάμεις των χωρών της ΕΕ, είναι εάν η πολιτική και οι στόχοι τους διαμορφώνονται μέσα στα πλαίσια και σε συμφωνία με τις επιταγές τους Μάαστριχτ και των Βρυξελλών ή εκτός και σε ρήξη με αυτές.
***
Η επίθεση στις λαϊκές κατακτήσεις δεκαετιών, η συρρίκνωση των λαϊκών εισοδημάτων, η συνεχής καθοδική πορεία του βιοτικού επιπέδου των πλατιών λαϊκών στρωμάτων, η αύξηση, από την άλλη πλευρά, των υπερκερδών των εργοδοτών, προβάλλεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο σαν μονόδρομος για την ανάπτυξη. Η αύξηση των κερδών, ισχυρίζονται, θα δώσει την ευκαιρία επενδύσεων, που σημαίνει αναπτυξιακή πορεία για την οικονομία, εκσυγχρονισμό και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Η ανάπτυξη, λοιπόν, προβάλλεται σαν το αντίβαρο στην ανεργία και σαν στόχος που μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τον περιορισμό του κόστους εργασίας και της κοινωνικής μέριμνας. Η λογική αυτή, που είναι καθαρά λογική Μάαστριχτ, στόχο έχει να θέσει αντιμέτωπα λαϊκά στρώματα, δηλαδή τους εργαζόμενους με τους συνταξιούχους και τους άνεργους. Είναι ανάγκη να διερευνηθεί πώς υλοποιείται σήμερα στα πλαίσια του αστικού κράτους η ανάπτυξη και ποιον τελικά εξυπηρετεί.
Ως ανάπτυξη εννοούν αύξηση των επενδύσεων, εκσυγχρονισμό των παραγωγικών μονάδων με εφαρμογή νέων τεχνολογιών και κύρια αυτοματισμών. Η αυτοματοποίηση της παραγωγής σημαίνει, όμως, μείωση και όχι αύξηση των θέσεων εργασίας. Σημαίνει νέες θέσεις ανεργίας και όχι εργασίας. Βιομηχανικές μονάδες που εκσυγχρονίστηκαν απασχολούν σήμερα πολύ μικρότερο αριθμό εργαζομένων. Ποια είναι, όμως, η διέξοδος; Είναι δυνατό να μην εκσυγχρονίζονται οι παραγωγικές μονάδες; Τέτοια ερωτήματα τείνουν να εγκλωβίσουν τις απαντήσεις τους μέσα σε μια αστική αντίληψη του προβλήματος. Η μαρξιστική θεώρηση του θέματος μπορεί να δώσει καταλυτικά την απάντηση.
***
Στα πλαίσια της αστικής κοινωνίας, η κυρίαρχη τάξη αξιοποιεί για δικό της όφελος τις επιτεύξεις της επιστήμης και της τεχνολογίας. Εμφανίζεται λοιπόν η αντίφαση, τα τεχνολογικά επιτεύγματα, δηλαδή ένα καθαρά κοινωνικό προϊόν, αντί να χρησιμοποιούνται για την ευημερία του συνόλου της κοινωνίας, να αξιοποιούνται από μια μικρή μειοψηφία μόνο σε όφελός της και σε βάρος των πλατιών λαϊκών μαζών. Λύση, κατά συνέπεια, του προβλήματος "ανάπτυξη για το λαό" δεν υπάρχει στα πλαίσια της σύγχρονης αστικής κοινωνίας. Η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνολογίας περιγράφει, εντούτοις, τη γρήγορη πρόοδο των μέσων παραγωγής στην κατεύθυνση μιας κοινωνίας κομμουνιστικής. Η κίνηση αυτή δεν ακολουθεί τις συγκυριακές παλινδρομήσεις του κοινωνικού εποικοδομήματος, αλλά όμως προδιαγράφει τη γενική κατεύθυνση της κοινωνικής πορείας. Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ποιοτικές κοινωνικές αλλαγές σε πρωτόγνωρα μικρά, με τη μέχρι σήμερα ιστορική εμπειρία, χρονικά διαστήματα. Ο ρόλος του προοδευτικού και ιδιαίτερα του κομμουνιστικού κινήματος θα είναι στα επόμενα χρόνια καθοριστικός για τις κοινωνικές εξελίξεις σε ευρωπαϊκό και σε διεθνές επίπεδο.
Είναι σαφές ότι η κρίσιμη επιλογή για τις κυβερνήσεις, αλλά και τις πολιτικές δυνάμεις των χωρών της ΕΕ, είναι εάν η πολιτική και οι στόχοι τους διαμορφώνονται μέσα στα πλαίσια και σε συμφωνία με τις επιταγές του Μάαστριχτ και των Βρυξελλών ή εκτός και σε ρήξη με αυτές